Стокгольмын энх тайвны судалгааны олон улсын хүрээлэнгийн (SIPRI) мэдээлснээр, Украинд дайн эхэлснээс хойш дэлхий даяар батлан хамгаалахын зардал огцом нэмэгдэж, өнгөрсөн онд 2,24 их наяд ам.долларт хүрч, дээд амжилт тогтоосон байна. Европын хувьд энэ өсөлт сүүлийн 30 жилийн хамгийн өндөр бодит өсөлт байв.
АНУ, Хятад, Орос гурав дэлхий нийтийн зэвсгийн зардлын 56 хувийг эзэлдэг хэвээр байна.
Гэсэн хэдий ч Төв болон Баруун Европын орнууд өнгөрсөн онд батлан хамгаалах салбартаа 345 тэрбум доллар зарцуулсан нь ЗХУ-тай сөргөлдөөнтэй байсан Хүйтэн дайны төвшинөөс бүр давж гарлаа. 1989 он, Хүйтэн дайны сүүлчийн жил. Үүнд НАТО-гийн олон гишүүн орнууд ДНБ-ийхээ 2-оос ихгүй хувийг батлан хамгаалахад зориулах амлалт нөлөөлсөн нь дамжиггүй.
Зарим улс батлан хамгаалах зардлаа аль хэдийн нэмсэн байхад зарим нь дараагийн арван жилд зөвхөн үе шаттайгаар нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байна. Үүний зэрэгцээ төсвөө шинэчлэхэд бэлэн, Украины эсрэг Оросын дайны явцыг ажиглаж байгаа улс орнууд бий.
Дайтаж буй орнуудын шууд хөршүүд батлан хамгаалах зардлаа хамгийн их нэмэгдүүлсэн бөгөөд тухайлбал, Финланд 36%, Литва 27%, Швед 12%, Польш 11 хувь нэмэгдүүлээд байна.
Гэхдээ магадгүй хамгийн мэдэгдэхүйц өөрчлөлт нь "цэрэггүй" өнгөрсөн үеэсээ эрс татгалзаж буй Германтай холбоотой байж болох юм.
Олаф Шольц 2022 онд эргэлтийн цэгийг (zeitenwende) зарласнаас хойш тус улс Дэлхийн 2-р дайнаас хойшхи хамгийн том зэвсгийн хөтөлбөрийг эхлүүлээд байна. Өнгөрсөн жил цэргийн төсвийн хэмжээгээр Герман дэлхийд долдугаар байрт эрэмбэлэгдсэн. Түүнчлэн 2022 онд байгуулсан төсвөөс гадуурх 105 тэрбум ам.долларын санг энэ онд Бундесверийн байлдааны чадварыг нэмэгдүүлэхэд ашиглаж эхлээд байна.
Их Британи Европт цэргийн зардлаар тэргүүлэгч хэвээр байгаа бөгөөд өнгөрсөн онд энэ зориулалтаар 68.5 тэрбум доллар зарцуулсны 2.5 тэрбум орчим долларыг Украинд туслахад зориулсан.
Украин Оросын цэргийн түрэмгийллийн улмаас батлан хамгаалах төсвөө шууд 640 хувиар нэмэгдүүлсэн бөгөөд цэргийн зардлын дэлхийн чансаанд гэнэтийн байдлаар 11-р байрт оржээ. Тус улсын батлан хамгаалахын төсөв одоо ДНБ-ий 34 хувьтай тэнцэж байна.
Энэхүү чансааны эхний байрыг АНУ хол зөрүүтэй эзэлж байна. 2022 онд Пентагоны төсөв 877 тэрбум ам.доллар буюу дэлхий нийтээрээ батлан хамгаалахад зарцуулсан нийт зардлын 39 хувийг дангаараа эзэлжээ. Америкчууд өөрсдөө батлан хамгаалахын төсвөө нэмэгдүүлэх гол шалтгаан нь Хятад гэж хэлдэг.
Хятад улс өнгөрсөн жил батлан хамгаалахдаа "ердөө" 292 тэрбум доллар зарцуулсан нь мөнгөн дүнгээрээ Америкаас хол хоцорч байна. Номхон далайн бүс нутаг дахь Хятадын амбицыг харгалзан үзвэл энэ нь Вашингтоныг түгшээхгүй байх аргагүй юм.
Орос улс цэргийн хэрэгцээнд зарцуулж буй бодит зардлаа нуудаг ч SIPRI-ийн тооцоогоор энэ үзүүлэлтээрээ дэлхийд гуравдугаарт ордог. Шинжээчдийн үзэж байгаагаар Оросын батлан хамгаалах яамны төсөв 2022 онд 9,2 хувиар өсч, 86,4 тэрбум долларт хүрсэн нь тус улсын ДНБ-ий 4,1 хувьтай тэнцэж байна.
ОХУ-ын араас Энэтхэг улс өнгөрсөн онд батлан хамгаалах салбартаа 81.4 тэрбум ам.доллар төсөвлөжээ. Европ дахь дайн нь Энэтхэгчүүдэд огт хамаагүй, тэд Хятад, Пакистан зэрэг хөршүүдтэйгээ илүү тулгамдсан асуудалтай байдаг. Энэтхэгийн цэргийн төсвийн бараг дөрөвний нэгийг (23%) Хятадтай маргаантай хилийг хамгаалж буй цэргийн дэд бүтэц, зэвсэглэлийг шинэчлэхэд зарцуулсан гэдгээр үүнийг дүгнэж болно.
Цэргийн зардлаар эхний аравт дээрх орнуудаас гадна Франц, Өмнөд Солонгос, Япон, мөн Саудын Араб багтжээ. Саудын Араб 2022 онд батлан хамгаалах салбартаа 75 тэрбум доллар зарцуулсан нь өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 16%-иар өссөн байна. Энэ нь Эр-Рияд 2015 оноос хойш иргэний дайн үргэлжилж байгаа Йеменд интервенц хийхэд оролцож байгаа улс орнуудын эвсэлд тэргүүлэх байр суурьтай хүсэлтэй байгаатай холбоотой юм.
SIPRI-ийн тайланд дурдсанчлан, дэлхийн батлан хамгаалах зардал нэмэгдэж байгаа нь бидний амьдарч буй ертөнц аюултай байгаагийн тод нотолгоо юм.
Эх сурвалж: ВВС
