Шударга өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газарт “Таван богд капитал ҮЦК”-наас “Ашид ассет капитал ҮЦК” болон “Өлзий ко капитал ҮЦК”-ийг өөрийн фэйсбүүк хаягаар нэр төрд халдсан хэмээн гомдол энэ сарын эхээр гаргасан байна.
Учир нь, “Ашид ассет капитал ҮЦК”-ийн захирал А.Батпүрэв “ХААН Банкны ~40% эзэмшигч Таванбогд группын Таванбогд Капитал ҮЦК тус банкны IPO-д андеррайтераар ороод бусад хувьцаагаа зарж Хаан банк авахыг ил уриалж хөөрөгдөж байснаа 2 догч арилжаа эхлээд 2 хоногийн дараа 36 хувь ашигтай dump хийлээ гэнээ.
Өндийж ядаж бгаа хөрөнгийн захаа ингээд сонирхлын зөрчил, дотоод мэдээллийн давуу тал, манипуляцид автуулчихвал дахиад 30 жилдээ өөд нар үзэхгүй шдээ найзуудаа. Эднийх ноднин бас TБ Монбийф гэдэг IPO хийснээ 2 сарын дараа буцаагаад ХХК болгочихсон. Санхүүгийн Зохицуулах Хороо харж байгаа гэж найдаж байна” гэсэн мэдээлэл оруулсныг нь “Өлзий ко капитал ҮЦК”-ийн захирал Б.Өлзийбаяр өөрийн сошиал хуудсан хуваалцсан аж. Тиймээс ШӨХТГ-аас тэдэнд хандан хариу тайлбар хүсчээ.
“Ашид ассет капитал ҮЦК”-ийн захирал А.Батпүрэв ШӨХТГ-т явуулсан тайлбартаа,
- …худал, зөрүүтэй буюу гуйвуулсан мэдээ тараасан зүйл байхгүй, Харин болсон үйл явдлын талаар өөрийн хувийн үзэл бодлыг энэ зах зээл зөвөөр хөгжөөсэй гэж бодож явдаг хүний хувьд хувийн сошиал хаягаараа бичсэн.
5-р сарын 3-ны өдөр буюу Хааны банкны хувьцааны хоёрдогч зах зээлийн арилжаа эхлээд дөнгөж 2 хоносны дараа “Таванбогд капитал ҮЦК”-ийн ахлах шинжээч Мягмарсүрэн “Бид өнөөдөр Хаан банкны хувьцаагаа 36 хувийн ашигтай зарсан” гэж сошиалаар бичсэн, үүнийг тус компанийн захирал Г.Мөнх-Эрдэнэ нотолсон нь Хаан банкны IPO-д андеррайтераар ажилласан компанийн хувьд хууль журамд нийцэхгүй, ёс зүйгүй үйлдэл болсон тухай манай салбарын маш олон мэргэжилтнүүд байр сууриа илэрхийлсний нэг нь би. Улмаар Санхүүгийн зохицуулах хороо энэ асуудлыг шалгаж зөрчлийн хэрэг үүсгэсэн гэдэг мэдээлэл өгсөн. Иймд намайг худал мэдээлэл тараасан гэж үзвэл бусад мэргэжилтнүүд, түүн дотроо “Таванбогд капитал ҮЦК”-ийн дээрх албан тушаалтнууд болон Санхүүгийн зохицуулах хороог ч мөн буруутгах ёстой болох нь.
- “Таванбогд капитал” pump & dump буюу хөөрөгдөж байгаад зарж гарсан гэдэг байр суурь хэвээрээ.
Энгийнээр тайлбарлавал аль нэг компанийн талаарх өөдрөг мэдээ мэдээллийг санаатайгаар түгээх, бусдыг уриалах замаар үнийг нь өсгөж байгаад өөрийн эзэмшиж буй хувьцаагаа зарж ашиг олохыг pump & dump гэдэг. Энэ нь зах зээлийг урвуулан ашиглах явдлын түгээмэл жишээ тул хөрөнгийн зах зээлийн шударга, үр ашигтай байдлыг хангах зорилгоор бүх улсад хориглодог, үр дагавар нь ноцтой бол эрүүгийн хариуцлага ч хүлээлгэдэг. Монгол Улсын Үнэт цаасны зах зээлийн тухай хуульд “…бодит бус, төөрөгдүүлсэн, эсхүл хуурамч мэдэгдэл, амлалт, таамаг гаргах, нийтлэх, чухал үйл баримтыг нуун дарагдуулах (80.4.1)” зэргээр үнэ ханшид зохиомлоор нөлөөлөх эсвэл харилцагчийг хууран мэхлэх явдлыг зах зээлийг урвуулан ашиглах гэж үзнэ гэж тодорхойлсон байдаг.
Г.Мөнх-Эрдэнэ нь IPO захиалгын явцад эзэмшиж буй бүх хувьцаагаа зараад Хааны хувьцаа авахыг удаа дараа, ил тод уриалж байсан. Мөн захиалгын явцад болон хоёрдогч зах зээлийн арилжаа нээгдсэн 5-р сарын 1-ний өдрөөс өдөр бүр “тусгай лайв, вебинар” зэргээр олон нийтэд зөвлөгөө, мэдээлэл өгөхдөө бусад банкуудын хувьцаа хоёрдогч арилжаа эхэлснээс хойш дундажаар 5 хоног өсч байсан, Хаан банк илүү ч өсөх магадлалтай гэх мэт мэдээллийг өгч байсан. Хэдийгээр энэ бол бидний таамаг, өөр ч байж болох юм гэдгийг ёс болгон дурдаж байсан ч гэлээ олон удаагийн давталттай мэдээллийн үндсэн агуулга нь зах зээлд өөдрөг хүлээлт үүсгэхэд нөлөөлж байсан. Улмаар 5-р сарын 3-ны өдөр 36% өсөлт дээр ТБК компани өөрийн эзэмшиж буй хувьцаагаа зарсан нь баримттай. Г.Мөнх-Эрдэнэ нь өөрийн фейсбүүк хуудсанд Хаан банкны талаар бичсэн бүх постоо дээрх явдлын дараа устгасан нь буруу зүйл хийснээ мэдэж байсных гэж үзэж байна.
- “Таванбогд капитал” сонирхлын зөрчлийн хэрэг ч үйлдсэн ч байх магадлалтай
Брокерын компани харилцагчиддаа арилжааны үйлчилгээ үзүүлэхийн зэрэгцээ хөрөнгө оруулалтын зөвлөгөө өгч тэдний ашиг сонирхлын төлөө ажилладаг, дилерийн үйл ажиллагаа гэдэг нь өөрийнхөө хөрөнгөөр арилжаа хийнэ гэсэн үг. Харин андеррайтер нь үнэт цаас гаргагч буюу хэлцлийн нөгөө талд үйлчилгээ үзүүлдэг. Эдгээрийн хооронд ашиг сонирхлын зөрчлөөс сэргийлэх маш нарийн зааг бий. Тиймээс ч олон улсад андеррайтер нь үйлчилгээ үзүүлсэн компанийнхаа хувьцааг авч нийтэд санал болгосны дараа богино хугацаанд буцаан худалдахыг хориглодог. Санхүүгийн Зохицуулах Хорооноос баталсан “Үнэт цаасны бүртгэлийн журам”-д адеррайтер нь хувьцааны үнийн хэт өндөр өсөлт, бууралтаас хамгаалах, хөрвөх чадварыг нэмэгдүүлэх, үнийн тогтвортой байдлыг хангах зорилгоор андеррайтер хоёрдогч зах зээлд оролцож болно гэсэн байдаг. Мөн журмын дараагийн заалтад үнэ тогторжуулах нэрийдлээр зах зээлийг урвуулан ашиглахыг хориглосон.
Хаан банкны хоёрдогч зэх зээлийн арилжаа эхэлсэн 7 хоногт 7.5 тэрбум төгрөгийн хувьцаа арилжигдсаны 2.7 тэрбум нь “Таванбогд капитал ҮЦК”-р дамжсан байдаг. Тэд үнэ тогтворжуулаагүй харин ч унахад нөлөөлсөн. Энэ бол андеррайтерын үйлчилгээ үзүүлсэн Хаан банкаа ч хувьцаа авахуулсан брокерын харилцагчдаа ч үл хүндэтгэсэн явдал.
Түүгээр зогсохгүй “Таванбогд капитал ҮЦК” нь Хаан банкны нөлөө бүхий хувьцаа эзэмшигч “Таванбогд” группийн охин компани гэдгээрээ бүр ч илүү сонирхлын зөрчилтэй. Үнэт цаасны бүртгэлийн журмаар IPO хийж буй компанийн 5 болон түүнээс дээш хувийг эзэмшигч этгээдүүдийн хувьцааг 6 сарын турш тусгаарлан дотоод мэдээллийн давуу тал үүсгэж арилжаа хийхийг нь хориглодог. Гэтэл 40 гаруй хувийг эзэмшигч этгээдийн охин компани IPO-с хоёрхон хоногийн дараа авсан хувьцаагаа зарчихаад буруу юм хийгээгүй гэж мэлзэх бол наанадаж ёс зүйгүй явдал хэмээн бичсэн байна.
