-Монгол Улсын гадаад бодлого зогсонги байдалд шилжсэн цаг үеэ бодвол эргээд
сэргэх чиглэл рүүгээ явж байна. 2016 оноос дэд сайд, 2021 оноос сайдаар ажиллаж
байгаагийн хувьд үүнийг хамгийн сайн мэдэх, ярих хүн нь Та? Зөвхөн 2022 онд
гэхэд ОХУ, БНХАУ-аас гадна манай "гуравдагч хөрш" гэгддэг хэд хэдэн улсын
Гадаад хэргийн сайд нар айлчиллаа. Ганцхан жилийн хугацаанд дараалсан ийм
олон айлчлал хүлээн авч байсан тохиолдол мэдээж үгүй байх?
-Айлчлалаар маш олон асуудлыг шийддэг. Магадгүй 20-30 жил ярьж ирсэн ч ойлголцолд
хүрдэггүй, урагшилдаггүй асуудлаар баримт бичиг байгуулах тохиолдол гардаг. Дээд,
өндөр түвшинд шийдвэр гаргуулдаг. Тиймээс айлчлал бол яалт ч үгүй онцгой. Өнгөрсөн
онд зургаан улсын Гадаад хэргийн сайд Монгол Улсад айлчиллаа. Хоёр хөршийнх ч ирлээ.
"Гуравдагч хөрш"-өөс Япон Улс, БНСУ-аас ирсэн. Энэтхэгийн Аюулгүй байдлын зөвлөлийн
нарийн бичгийн дарга нь ирсэн. Дэлхийн бүх орон Гадаад хэргийн сайд нарын айлчлалыг,
тэр дундаа эдгээр улсынхыг маш анхааралтай ажигладаг.
Сүүлийн гурваас дөрвөн жилийн хугацаанд дэлхий нийт олон сорилттой тулгарсан. Олон
улсын харилцааны хэм хэмжээ өөрчлөгдөж, их гүрнүүдийн зөрчил улам гүнзгийрч байна.
Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш ийм хэмжээний гүнзгий хямрал, мөн дэлхий дахинд
нөлөөлсөн зэвсэгт мөргөлдөөн болж байсангүй. "Ковид-19" цар тахал өөрөө хүн
төрөлхтөнд төсөөлж байгаагүй нөхцөл байдлыг бий болгож, гэнэтийн зүйлд бэлэн биш
гэдгийг харуулсан.
-Бэлэн биш гэдэг нь?
-"Ковид-19"-ийн цар тахалд хөгжсөн, хөгжиж байгаа, хөгжил буурай улс орон бүгд ялгаагүй
нэрвэгдсэн. Авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээнд ялгаа зааг гараагүй. Дэлхий даяараа вакцин
гаргаж авах гэсэн тэмцэл өрнүүлсэн. Мэдээж улс орон болгоны дипломат ажиллагааны
арга барил, харилцаа чухал үүрэгтэй байсан. Ялгарах онцлог нь ч болсон. Монгол Улсын
тухайд маш богино хугацаанд иргэдээ ванкинжуулах бодлого барьж, шуурхай арга хэмжээ
авч хэрэгжүүлж чадсан. "Ковид-19" цар тахлыг хохирол багатай даван туулахад Засгийн
газруудын үндсэн бодлого, үйл ажиллагаа чиглэгдэж байсан. Эдийн засгаа бодох уу,
иргэдийнхээ эрүүл мэндийг аврах уу? гэх зэрэг хатуу сорилт, сонголттой тулгарсан. Энэ
дунд манай Монгол Улс оновчтой бодлого баримталж, хүн амаа вакцинжуулж чадсан
эхний 10 орны нэг болсон. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын захирал үүнийг онцолж,
загвар улс болгон зарлаж байсныг та бүхэн санаж байгаа байх. Хүмүүс анзаараагүй
өнгөрсөн байж болох ч далайд гарцгүй, хязгаарлагдмал нөөцтэй улс гэхэд "Ковид-19"-ийн
эсрэг авсан хариу арга хэмжээ нь оновчтой байсны бодит жишээ бол яах аргагүй Монгол
Улс.
Үүнийг яагаад дурдаад байна вэ гэхээр Монголын дипломат үйл ажиллагаа сайн байсныг
олон улсын хамтын нийгэмлэгт богино хугацаанд харуулж чадсан учраас онцлоод байгаа
юм. Олон улсад “Вакцины дипломат ажиллагаа” гэх нэр томьёо гарсан. Улс хооронд
хэрхэн зохицуулалт хийх, иргэдээ яаж татан авах зэргээр цар тахлын үеийн дипломат үйл
ажиллагаа өрнөсөн. Бид дэлхийн 87 орноос нийт 34 мянган иргэнээ татаж авсан байдаг.
Тухайн үед дэлхийн бүх орны гадаад харилцааны салбар "уралдаан" маягтай явсан шүү
дээ. Ямар ч байсан богино хугацаанд иргэдээ татан авч, вакцинжуулсан зэрэг нь гадаад
талдаа эерэг мессеж болж, Монгол Улсын нэр хүнд, үйл ажиллагаа, чадал чансааг өсгөсөн
гэж найдаж байна.
-Залгаад ОХУ Украинд довтолж, дайн өдөөсөн нь бас нэгэн сорилтыг бий
болгосноор жил тойрч байх шиг?
-Дэлхий дахиныг бүхэлд нь хамарсан цар тахал, түүний эдийн засаг болон бусад салбарт
үзүүлж буй сөрөг нөлөө бүрэн арилаагүй байхад Дэлхийн II дайнаас хойш Европ тивд
гарсан хамгийн том зэвсэгт мөргөлдөөн дэгдэж, өнөөдөр эцэс төгсгөл нь тодорхойгүй
үргэлжилж байна. Дэлхийн II дайнаас хойш зэвсэгт мөргөлдөөн тасраагүй боловч энэ
удаад манай хойд хөршийн шууд оролцоотой энэхүү дайн олон улсын хүчтэй
эсэргүүцэлтэй нүүр тулж, төрөл бүрийн хоригт орсон нь Монгол Улсын аюулгүй байдал,
нийгэм, эдийн засагт шууд нөлөөлөх хүчин зүйл болж байна.
Товчхондоо, бид өмнөхөөсөө илүү сорилтуудтай тулгарч эхэлсэн. Олон улсын харилцааны
нөхцөл байдал ихээхэн ээдрээтэй, мөн их гүрнүүд хоорондын зөрчилдөөн улам нэмэгдэж
байгаа энэ үед Монгол Улс энгийн үгээр хэлбэл “нэг талд” нь гарах шаардлагатай, аль
нэгийг нь сонгох ёстой гэсэн яриа олон нийтийн дунд түгээмэл ажиглагдах болсон.
Өнөөгийн энэ эгзэгтэй нөхцөлд бид гадаад бодлогын үндсэн зарчмаа тууштай баримталж
ухаалаг байх ёстой. Заримдаа асар их тэвчээр ч шаардана.
Өнгөрсөн хугацаанд манай улс НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаас Украины асуудлаар
баталсан тогтоолуудад “түдгэлзэх” санал өгч ирсэн. Монгол Улс нь НҮБ-ын Аюулгүйн
зөвлөлийн гишүүн, цөмийн зэвсэгтэй, цэрэг, эдийн засгийн хувьд дэлхийд тэргүүлэгч хоёр
их гүрний дунд оршдог хөгжиж буй улс юм. Манай улсын оршин тогтнохуйн аюулгүй
байдлыг хангахад хоёр хөрш болон гуравдагч хөрш орнуудтай хөгжүүлж буй харилцааны
тэнцвэрийг олох, хазайхгүй байх асуудал нэн чухлаар тавигддаг.
-Монгол Улс түдгэлзсэн санал өгч ирсний шалтгаан юу юм? Түдгэлзэх санал
өгснөөр нэг талаар дайныг дэмжсэн л гэх юм. Арай өөрөөр тайлбарлах нэгэн ч
байна. Яг үүнд Гадаад харилцааны сайд нь ямар тайлбар хэлэх нь сонирхолтой
байна?
-Үүнд нэг зүйлийг онцлон тэмдэглэхэд НҮБ-ын холбогдох тогтоолуудад түдгэлзэх санал
өгсөөр ирсэн нь манай улс Украин Улсын бүрэн эрх, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг
дэмжихгүй байна гэсэн үг огт биш юм. Украин Улсад олон хүний амь нас эрсдэж, гэмтэж
бэртэж, орон гэрээсээ дүрвэж байгаад манай улс гүнээ харамсаж, сэтгэл зовниж байгаа
талаар мэдэгдэл гаргаж, мөн хоёр талын уулзалтуудын үеэр илэрхийлсээр ирсэн. Эдгээр
тогтоолд манай улсаас гадна түдгэлзэх санал өгсөн 30 гаруй улсын дунд Энэтхэг,
Пакистан, Вьетнам зэрэг АНУ, ОХУ-ын аль алинтай нь сайн харилцаатай, ОХУ-тай цэрэг,
батлан хамгаалахын салбарт ойр дотно хамтран ажилладаг улсууд багтаж байгааг мөн
анзаарах хэрэгтэй.
Үүнээс гадна дайны хөлд нэрвэгдсэн Украины ард түмэнд тусламжийн гараа сунгахгүйгээр
зүгээр хараад суух нь манай улсын хүмүүнлэг, энэрэнгүй ардчилсан нийгмийг цогцлоон
бүтээх Үндсэн хуулийн зорилгод нийцэхгүй юм. Иймд манай улс НҮБ, Олон улсын улаан
загалмайн нийгэмлэг зэрэг олон талт сувгаар дамжуулан нийт 200 мянган ам. долларын
хүмүүнлэгийн тусламжийг Украины ард иргэдэд зориулан үзүүлсэн. Украины Ерөнхийлөгч
Володимир Зеленский 2023 оны 2 дугаар сарын 21-ний өдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч
У.Хүрэлсүхтэй утсаар ярихдаа хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлсэнд талархал илэрхийлж,
Монгол Улсын өнөөг хүртэлх баримталж ирсэн байр суурийг ойлгож байгаагаа
илэрхийлсэн.
Түүнчлэн энэ оны 2 дугаар сард Герман Улсад болсон Аюулгүй байдлын асуудлаарх
Мюнхений бага хуралд оролцох үеэрээ би Украины Гадаад хэргийн сайд Дмитро
Кулебатай уулзаж ярилцахад айлын тал украины ард иргэдэд зориулан хүмүүнлэгийн
тусламж үзүүлсэнд талархал илэрхийлж, Монгол Улсын өнөөг хүртэлх хугацаанд олон
улсын тавцанд баримталж ирсэн байр суурийг маш сайн ойлгож, хүндэтгэж байгаагаа
илэрхийлсэн.
-Таны хэлснээр Монгол Улс хойд хөршдөө ч, НҮБ-ын индрээс ч "гал алдчихгүйхэн"
шиг ам хэлээ ололцож, бусдад ойлгуулж чадаж байгаа л юм байна?
-Монгол Улсын гадаад бодлогын үндэс нь “энхийг эрхэмлэсэн, нээлттэй, бие даасан, олон
тулгуурт” зарчим юм. Үүнийгээ ч Үндсэн хууль, Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл
баримтлал, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалд ил тод тусгасан байгаа. Энэхүү зарчмаа
хоёр хөршдөө ойлгуулах, гуравдагч хөршүүдэд тайлбарлахад дипломат ажиллагааны
нарийн ур чадвар шаардагддаг. Дипломатч хүн хэлэлцээ хийх урлагийг эзэмшсэн байх
ёстой. Үйл явдлыг тойрсон нөхцөл байдал, хэм хэмжээнд тааруулж, тохируулан өөрсдийн
байр суурийг бүхий л талуудад ойлгуулах нь чухал. ОХУ, БНХАУ-ын тухайд бидний байр
суурийг ойлгон хүлээн авдаг. Цаашлаад "гуравдагч хөрш"-ийн бодлогын хүрээнд олон улс
оронтой харилцан ашигтай хамтарч ажилладаг гэдгийг хүндэтгэн үздэг. Манай дундыг
баримталсан байр суурьтай ойролцоо, ОХУ-тай, АНУ-тай ч сайн харилцаатай олон улс
бий. НҮБ-ын гишүүн 193 орноос 30 гаруй нь манайхтай адилхан байр суурьтай гэсэн үг.
Энэтхэг, Вьетнам, БНХАУ тэргүүтэй улс. Аль, алиных нь талд орохгүй, гэхдээ
хүчирхийлэл, дайныг дэмжихгүй гэсэн байр суурьтай. Гэхдээ энд нэг зүйлийг зориуд
онцлох хэрэгтэй, аливаа улс өөрийн орны язгуур эрх, ашиг сонирхол болон ард
иргэдийнхээ нийтлэг эрх ашигт тулгуурлан байр суурь, шийдвэрээ гаргаж байгаа. Бид ч
энэ жишгийг дагаж байна, үүний сацуу иргэдийнхээ үзэл бодолтой байх эрхэд
хүндэтгэлтэй хандах учиртай.
Өнөөдөр Монгол Улсыг бүгд харж байна. НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн байнгын гишүүн,
цөмийн зэвсэгтэй хоёр хүчирхэг гүрний дунд оршдог далайд гарцгүй хөгжиж буй орон
бөгөөд ардчиллыг хөгжүүлж ирсэн түүхтэй. "Ковид-19"-ийн араас залгасан өнөөгийн
геополитикийн амаргүй нөхцөлд Монгол Улс эдийн засгаа унагахгүй авч гарч, гадаад
харилцаагаа хумихгүй, харин ч идэвхжүүлэхэд анхаарах ёстой.
Тэгэхийн тулд хоёр хөрштэйгөө нягт хамтран ажиллахын сацуу "Гуравдагч хөрш"-ийн
бодлогыг илүү идэвхтэй явуулахыг зорьж байна. Энэ хүрээнд 2022 он Монголын хувьд
онцгой айлчлалын жил болж өнгөрсөн. Өмнө нь жилд дунджаар хоёроос гурван дээд,
өндөр түвшний айлчлал хийдэг байлаа. Сүүлийн 30 жилийн үзүүлэлт шүү. Түүндээ
дасчихсан 30 жил өнгөрсөн гэсэн үг. Гэтэл 2022 онд 10 дээд түвшний айлчлал хэрэгжсэн,
сайдын түвшинд хэрэгжсэнийг нэмбэл 20 гаруй болно. Асар ачаалалтай ажилласан ч
цөөхөн хүнээр давж гарсан.
