“Махны үнэ өссөнд малчид баяртай байгаа” гэж ХХААХҮ-ийн сайд Х.Болорчулуун хэлсэн. Малчид баяртай байгаа нь сайн хэрэг. Гэхдээ малчид баяртай байхын тулд махны үнэ өссөөр байх ёстой юу гэвэл тийм биш л болов уу. Учир нь гурван сая давсан монголчуудын эрх ашгийн асуудал эхэнд байх ёстой. Монгол Улсын хууль журамд зааснаар мах стратегийн хүнс гэдгийг махны асуудлаар үүрэг хүлээх учиртай манай сайд мэддэггүй бололтой.
Ямартаа л Монголд махнаас бусад бүх өргөн хэрэглээний барааны үнэ дэлхийн жишигт хүрчихсэн, махны үнэ өсөхөөр л нийгэм даяараа шуугиад байх юм гэж Х.Болорчулуун сайд ундуйцаж байна. Уг нь тэрбээр ингэж хэлж, яриад байх нь зохимжгүй гэдгийг хуулийн зүйл заалтад тулгуурлан хэлээд өгье.
Хүнсний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 3.1.6-д Монгол хүний физиологийн хэрэгцээнд зайлшгүй шаардлагатай малын мах, сүү, тарианы үр, улаан буудай, гурил, ундны усыг Стратегийн хүнс гэнэ гээд хуульчлаад цагаан дээр хараар биччихсэн байдаг юм. Тиймээс төрөөс махны нийлүүлэлт, үнийн асуудалд анхаарах үүрэгтэй.
Ардчилсан нийгэмд, зах зээлийн эдийн засагт ҮНЭ эрэлт, нийлүүлэлтийн зарчмаар тогтох ёстой ч, нэгэнтээ мах стратегийн хүнс юм бол, махны үнийн хөдөлгөөн орлого багатай монголчуудын ахуй амьдралд гүн гүнзгий нөлөө үзүүлж байгаа нь тов тодорхой байхад төр үүн дээр бодлогын зохицуулалт хийж орж ирэхээс өөр замгүй.
Цар тахлын улмаас хэд хэдэн удаа хөл хорионд орж, улмаар хоёр жилийн туршид инфляцын өсөлтөд нүдүүлж, туйлдаж байгаа иргэдээ засгийн сайд нь ингээд тавласан аястай хандлагатай юм яриад зогсоод байж болохгүй ээ.
Ер нь Х.Болорчулуун сайдын удирдаж буй ХХААХҮЯ хариуцсан ажил үүргээ тааруу хийж байгаа нь УИХ-ын нэр бүхий гишүүд зах худалдааны төвүүдэд ажиллах үеэр тодорхой харагдсан л даа.
Байнгын хороодын дарга, гишүүдийг “Хүчит шонхор” хүнсний захад очиход хонины ястай мах 1 кг нь 11000-13000 төгрөг, үхрийн ястай мах 1 кг нь 13000-15000 төгрөгийн хооронд борлуулагдаж байсан.
Үнэ нь хамгийн бага байдаг гэх гол зах дээр ийм үнэтэй байгаа мах бусад дэлгүүрүүдийн лангуун дээр очихоор мэдээж нэмэгдэнэ. Гэтэл иргэдийн цалин цаваг ямар байгаа билээ. Махнаас гадна бусад барааны үнийн өсөлт ямархуу байгаа билээ дээ. Мах бол монголчуудын хувьд тэвчиж болох зардал биш. Зайлшгүй хүнсэндээ хэрэглээд дадчихсан гол хүнс учраас үнийн өсөлтөд нь шавхуурдуулсан ч худалдаж авахаас өөр аргагүй байдалд байгаа юм. Тиймээс асуудал хариуцсан сайдын эдгээр үгс иргэдийн хувьд тавлаад байгаа мэт сонсогдож буй биз ээ.
Сайдын хэлж ярьж буй агуулгаар бол махны үнэ тэгж байгаад буух ч гэлээ салбар хариуцсан яам ажил үүргийн үр дүнгээ махны үнийн нөхцөл байдлаас харж болно.
Хүчит Шонхор захын махны худалдаачид УИХ-ын гишүүдэд хэлэхдээ “Энэ жилийн хувьд өвөлжилт хүнд болсон, энэ хавар худалдаанд гарсан нөөцийн мах чанаргүйгээс гадна хэт үнэтэй, БНХАУ руу адуу, ямааны махыг их хэмжээгээр гаргаж байгаагаас хомсдол үүссэн зэрэг шалтгаануудаас үүдэн махны үнэ өсөх болсон гэж байсан.
Мөн хомсдол үүссэн шалтгааныг хэлэхдээ, хомсдолыг нөөцийн махаар нөхөх учиртай ч энэ хаврын нөөцийн махны чанарын шаардлага хангахгүйн дээр үнэтэй байгаа нь иргэдэд хүндрэл учруулаад байгаа юм. Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлдэг компаниуд намар мах нөөцлөхдөө журмын дагуу бус “Хүчит шонхор” зах дээр борлуулагдаагүй үлдсэн муу махыг авч нөөцөлдөг гэдгийг худалдаа эрхлэгчид хэлж байсан юм.
Тэгэхээр махны асуудлыг хамгийн сайд мэдэх худалдаачдын үгсээс үзэхэд, салбарын яам хариуцсан ажилдаа дутуу дулимаг анхаарч байгаа нь ойлгогдож байна. Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлдэг аж ахуйн нэгжүүдэд чанар стандартын хяналт тавьж чаддаггүй юм байна ч гэж ойлгогдож байна. Нөхцөл байдал ийм байхад салбар хариуцсан сайдын хэлж ярьж буй үгс, илэрхийлж буй байр суурь дэндүү хайнга байна.
Сонгууль дөхөөд, түүний хашиж буй сайдын алба хэдхэн сарын настай нь үнэн ч ажиллаж буй хугацаандаа төрийн хүний ноён нуруу гаргамаар юм. Өөриймсөг хандмаар юм.
Дашрамд сануулахад, Х.Болорчулуун сайд ЖДҮ-ийн хэрэгт холбогдож байсан гишүүдийн нэг. Бүр өмнө нь буюу 2012 онд ЖДҮ-ийг хөгжүүлэх дэд хорооны даргаар сонгогдож байсан түүний үүсгэн байгуулсан “Дорнод гурил” ХХК нь 2016 оны арваннэгдүгээр сарын 20-нд ЖДҮ-ийг хөгжүүлэх сангаас хоёр тэрбум төгрөгийн зээл авсан байдаг нь тоогүй.
Түүнчлэн Х.Болорчулуун сайдтай холбоотой асуудлууд, мэдээллүүд сүүлийн үед ч нэмж дуулдсаар байна. Тухайлбал, иргэн О.Цэрэнтогтох ХХААХҮ-ийн сайд Х.Болорчулууны гэмт хэргийн шинжтэй үйлдлүүдийг шалгуулахаар АТГ-т энэ оны нэгдүгээр сард хандсанаа мэдэгдсэн юм.
Б.МӨНХ
