-Б.БАТЦЭЦЭГСАЙДЫН ГАДААД ПАСПОРТ ТОЙРСОН “ЛУЙВАР”-ЫГ ИЛЧИЛСЭН БАРИМТУУД-
Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг болоод Б.Батцэцэгийг тойрсон хүмүүс төрийн өмчийн компанид хэрхэн эзэн сууж, дураараа авирлаж байгааг баримтуудаар харууллаа.
“Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨДХХК-д эзэн суучихсан энэ эмэгтэйчүүд Монгол төрийн дээр заларч, хуульгүйгээр зайдагнаж байна. Б.Батцэцэг сайдын хамаарал бүхий хүмүүст Монголын төр, Монголын хууль үйлчилж, хариуцлага тооцоосой билээ.
Сэтгүүлч С.Будрагчаа "Нууц" нэвтрүүлгээс...
Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг тойрон хүрээлэгч ойрын хүмүүсээ “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨОХХК (Төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-д ) эзэн суулгаж, улсын онц чухалд тооцогдох уг байгууллагын хөрөнгийг хэрхэн шамшигдуулж буйг сэтгүүлч С.Будрагчаа “НУУЦ МАТЕРИАЛУУД” нэвтрүүлэгтээ онцолжээ. Түүний “Нууц материалууд:Паспортны дамчин” нэвтрүүлгийн агуулгыг тоймлон буулгаснаа хүргэе.
ҮАБЗ-ийншийдвэр ба дэд сайдын далд санаа
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, УИХ-ын дарга М.Энхболд, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх гээд ҮАБЗ-ийг бүрдүүлдэг гурван эрхэм 2018 онд хуралдаж №27 дугаартай зөвлөмжийг баталсан байдаг. Уг зөвлөмжөөр “Монгол Улс иргэдийнхээ мэдээллийг гадны байгууллагуудаас хамгаалах, үндэсний аюулгүй байдлаа батлан хамгаалах зорилгоор гадаад паспорт, паспорт хийдэг бэлдэцийг эх орондоо үйлдвэрлэе. Үйлдвэрлэсэн бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ зураг нэрийг өөрсдөө хэвлэдэг болъё” гэсэн үүрэг чиглэлийг Засгийн газарт өгч байв
Засгийн газар ч 2018 оны 144 тоот тогтоолоороо “Нэг иргэн нэг бүртгэл” үндэсний хөтөлбөр баталчихсан. Уг хөтөлбөртөө Монгол Улсын иргэний үнэмлэхний нууцлал бүхий бэлдэц бичилтийг хийх, үндэсний энгийн цахим гадаад паспорт үйлдвэрлэх болон паспортод бичилт хийх хүчин чадалтай дотоодын үйлдвэр байгуулах зорилтыг албан ёсоор дэвшүүлж, уг ажлыг гардан хийхээр төлөвлөсөн юм. Гэтэл тус ажлыг Засгийн газрын дотроос нь харж, ажиглаж явсан нэг эмэгтэй энэхүү боломжийг ашиглаж маш их хэмжээний мөнгө хийе гэсэн атгаг санаа агуулсан байдаг.. Тэр хүн бол “Мөнхийн үсэг компани” компани, “Экопак Монгол”, “Азхур хэвлэл” компани, “Монголын үнэт цаас хэвлэл” гээд хэвлэлийн бүх л том гэгдэх үйлдвэрүүдийн хувцааг эзэмшигч, яг тухайн үед Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн бөгөөд Гадаад харилцааны дэд сайдаар ажиллаж байсан Батмөнхийн Батцэцэг байлаа.
Паспортын дамчин
ҮАБЗ-ийн 2018 онд баталсан энэхүү зөвлөмж таван жилийн дараа л бодит ажил болсон юм. Монгол Улсын Засгийн газраас үндэсний гадаад паспорт хэвлэх, түүний бэлдэцийг бий болгох, хийсэн бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ нэр зургийг хэвлэдэг албан ёсны үйлдвэр барьж байгуулах зорилгоор төрийн өмч давамгайлсан хуулийн этгээд байгуулах тухай тогтоол баталж байв. Бүр тодруулж хэлбэл, 2023 оны хоёдугаар сарын 8-нд 69 дугаартай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани байгуулах тогтоол баталсан юм. Гадаад паспортын бэлдэцийг бэлдэх түүн дээр хэвлэл хийх нь жирийн нэг ном хийхтэй адилгүй. Гадаад паспортын хуудас бүр нь нууцлал бүхий холограмм зурагтай, хавтас нь өндөр нууцлал бүхий чиптэй, лазераар сийлсэн зураг, хэт ягаан гэрэлд харагддаг нууц дүрс тэмдэг, цаасан дотор гүйсэн нууц утас, тэр бүү хэл нано тексттэй байдаг юм байна. Ийм олон нууцлал агуулдаг учраас дэлхийн улс орнууд гадаад паспорт хэвлэхдээ маш нарийн дэг журам баримталдаг. Яг л мөнгөн тэмдэгт хэвлэж байгаа юм шиг маш нарийн хяналттай.
Тухайлбал, гадаад паспорт хэвлэх үйлдвэрийг дотоодын цэрэг нь бүрэн хамгаалдаг аж. Гадаад паспортын үйлдвэрт ажиллах ажилтныг яг л тагнуулын байгууллагын ажилтныг сонгон шалгаруулж байгаа юм шиг шигшиж авдаг. Гурван үеийн намтар, хувийн бүх мэдээллийг нь шалгаж тогтоосны үндсэн дээр Тагнуулын байгууллагаас өгсөн зөвшөөрлийн дагуу ажилтнуудыг нь томилдог.
Гадаад паспорт хэвлэх маш олон шат дамжлага бий. Энэ бүх шат дамжлага болгонд ажиллах хүмүүс нь өөр. Хэвлэх бүх дарааллыг нэг хүнд огт зааж өгдөггүй. Үүнээс гадна гадаад паспорт хэвлэх үйлдвэрт ажилладаг хүн ажлын байр руугаа шалгуулж нэгжүүлж ордог. Гар утастай ордоггүй. Ухаалаг цагтай орохыг хориглоно. USB холболт, флаш диск, зарим тохиолдолд бичгийн цаасыг хүртэл үйлдвэр рүүгээ авч орохыг хориглодог. Тэгэхээр гадаад паспорт хэвлэх нь төрийн маш онцгой нууц, маш онцгой обьект байдаг. Ийм учраас ямар нэгэн хувийн хэвшлийн компани, жирийн иргэнд огт өгдөггүй онцлогтой юм билээ.
Гэтэл Монгол Улсын Засгийн газар “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийг байгуулахдаа маш ноцтой алдаа гаргачихсан. Энэ онц чухал обьектынхоо 49 хувийг “Мигасон” гэдэг хувийн компанид зүгээр л өгчихсөн юм. ҮАБЗ-ийн түвшинд авч үздэг үндэсний онц чухал обьект бүхий хэвлэх үйлдвэрийнхээ 49 хувийг “Мигасон” гэдэг үл мэдэгдэх компанид өгнө гэдэг солиотой гэхэд багадмаар цочирдом шийдвэр.
Монгол Улсын онц чухал обьектын 49 хувийг эзэмшигч “Мигасон” гэгч компанийн ард чухам хэн байна вэ гэдгийг эрэн сурвалжилсан чинь Найдангийн Цэрэндолгор гэх үл мэдэгдэх эмэгтэй энэ компанийн цор ганц хувьцаа эзэмшигч бөгөөд эцсийн өмчлөгч байх нь тэр. Энэ бүсгүй хэн бэ гээд хайгаад үзтэл 1974 онд төрсөн, Б.Батцэцэг сайдтай бараг үе тэнгийн хүн байж таарсан. МУИС-ийг эрх зүйч мэргэжлээр 2004 онд төгссөн, 2013 онд хуульчийн шалгалтад тэнцээд өмгөөлөгч болсон. Өнгөрсөн хугацаанд Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн “Мөнхийн үсэг” компанид хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж байж. Мөн Б.Батцэцэг сайдын эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан “Экопак Монгол” гэдэг компанид мөн хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан баримтууд нь надад олдсон юм. Цааш нь үргэлжлүүлээд хайтал Найдангийн Цэрэндолгор гэх эмэгтэй Б.Батцэцэг сайдын хүү Ганбатын Соджамын үүсгэн байгуулсан “Ви Эс Эм” ХХК-д мөн л хариуцлагатай албан тушаал хашиж явсан хүн болж таарлаа. Өөрөөр хэлбэл, Н.Цэрэндолгор гэгч нь Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн хувийн бизнесүүд болох “Мөнхийн үсэг”, “Экопарк монгол” гэх мэт компаниудад хуулийн зөвлөхөөр ажиллаж, энэ хүнтэй энэ насныхаа амьдрал, бизнесээ холбосон хүн болж таарсан. Ийм хүн Монгол Улсын төрийн онц чухал объект байх учиртай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийн 49 хувийг эзэмшсэн байна гээд та бод доо.
Асуудал ингээд дуусаагүй. ҮАБЗ-өөс 2018 онд Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлыг батлан хамгаалах зорилгоор үндэсний дотоодын үйлдвэр байгуулах чиглэл өгсөн байдаг. “Гадаад паспортын бэлдцээ эх орондоо хэвлэ, гадаад паспортын бэлдэц дээрээ иргэдийнхээ зураг, нэрийг хэвлээд гарга” гэсэн чиг өгсөн юм. Гэтэл төрийн өмчийн оролцоотой энэ компанийнх нь анхны гүйцэтгэх захирлаар Эрдэнээгийн Ариунгэрэл гэдэг эмэгтэйг томилчихсон. Э.Ариунгэрэл мөн л Б.Батцэцэг сайдын эзэмшдэг хэмээн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ тусгасан “Монголын үнэт цаас хэвлэл” ХХК-ийнх нь захирлаар 2018 оны гуравдугаар сарын 23-ны өдөр томилогдон ажиллаж явсан намтартай хүн. Тэндээ ажиллаж байгаад 2023 онд Засгийн газрын 69 дүгээр тогтоол батлагдаж ”Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанийг байгуулангуут захирлаар нь томилогдчихож.
За ингээд харахаар Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн эзэмшдэг, өөрөө захирлаар нь ажилладаг байсан компаниудад үеийн үед түүний удирдлага дор ажиллаж явсан баруун, зүүн гарууд нь Монгол Улсын төрийн онц чухал обьект болох “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-ийн гол удирдлагыг гартаа авсан байна. Тэд гол удирдлагыг гартаа авсаны дараа яаж хуульгүйгээр, яаж дүрэмгүйгээр, яаж дур зоргоороо авирласныг яг одоо хэлж өгье.
Дураараа дургигчид
Үндэсний аудитын газраас тухайн үед УБЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Дэлгэрсайханд хаягласан хязгаарлалттай дүгнэлт гэх тодотголтой албан бичгийг 2024 оны гуравдугаар сарын 25-ны өдөр илгээжээ. Үндэсний Аудитын газрын хязгаарлалттай дүгнэлтэд “Танай байгууллагын 2023 оны санхүүгийн нэгтгэсэн тайлан, төсвийн гүйцэтгэлд хяналт шалгалт хийх явцад 35 тэрбум 936 сая 400 мянган төгрөгийн зөрчил илэрлээ. Уг бүх зөрчил нь Засгийн газрын 2023 оны 69-р тогтоолоор байгуулсан “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоотой ХХК-тай холбоотой байна” гэсэн утгатай өгүүлбэрүүд дурайж байж. УБЕГ хэмээх ганц байгууллагад илэрсэн 36 тэрбумынх нь бүх зөрчил сайдын хамаарал бүхий гэсэн хардлагад өртөөд буюу нөгөө компанитай холбоотой болж таарсан. Энэ бол байж болшгүй асуудал.
Аудит ямар зөрчлүүд илрүүлснийг одоо хэлж өгье. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчийн оролцоот ХХК-ийн хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээг 31 тэрбум 598 сая төгрөгөөр тодорхойлсон боловч уг хөрөнгийг нягтлан бодох бүртгэлд бүртгээгүй нь илэрчээ. Уг компанийн 51 хувьд ногдох 16.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгийг УБЕГ-аас шилжүүлээгүйг ч илрүүлсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани руу 51 хувьд ногдох мөнгөө УБЕГ-аас шилжүүлээгүй гэсэн үг. Мөн 49 хувьд ногдох 15 тэрбум 483 сая төгрөгийг ч мөн “Мигасон” компанид хүлээлгэн өгсөн баримт үйлдээгүй байна. Өөрөөр хэлбэл Засгийн газар нь ч энэ компанийг байгуулсан үүргээ хүлээгээгүй. “Мигасон” ч энэ үүргээ биелүүлээгүй гэсэн үг. Нэг үгээр хэлбэл энэ компани цаасан дээр байгуулагдсан боловч эрхзүйн хувьд бүрэн төлөвшөөгүй болж таарсан. Нягтлан бодох бүртгэл дээр өр, авлагаар орох байсан нь ч ороогүй. Энэ зөрчлийг нь аудитынхан гаргаад ирж.
Адуитын газрын хязгаарлалттай дүгнэлтэд байгаа хамгийн ноцтой өгүүлбэрийг одоо онцолъё. УБЕГ-аас 480.8 сая төгрөгийн үнэ бүхий 12299 ширхэг гадаад паспортын бэлдэцийг гадаад паспорт хэвлэ гээд өгсөн чинь “Мигасон” компани хүлээж авангуутаа бүгдийг нь үйлдвэрийн гологдол боллоо гээд устгаад хаячихаж. Энэ ноцтой зөрчил нь аудитын дүгнэлтээр илэрчихсэн.
Гадаад паспорт хэвлэх ажил бол үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээний маш онц чухал асуудал юм. Тийм учраас паспорт хэвлэх явцад дотоодын цэргийнхэн, тагнуулынхан өндөр хяналт тавьдаг, дэлхийн улс орнууд гадаад паспорт хэвлэх ажилтнуудыг тагнуулын байгууллагаараа шалгуулж ажилд авдаг. Энэ тухай би нэвтрүүлгийнхээ эхэнд онцолсон. Гэтэл Монгол Улсын Засгийн газар, өөрөөр хэлбэл УБЕГ-ынхан ҮАБЗ-тэй шууд холбоотой онц чухал энэ ажлаа Э.Ариунгэрэл, Н.Цэрэндолгор гэдэг хоёр эмэгтэйд хүлээлгэж өгчихөөд ямар ч хяналт тавихгүйгээр хаячихсан нь аудитын дүгнэлтээс гараад ирж байгаа юм. Энэ бол маш ноцтой дүгнэлт.
12.299 ширхэг гадаад паспортын гологдол гаргана гэдгийг ч ойлгох аргагүй. Гадаад паспорт бол маш онцлогтой. Нэг нүүр хэвлэнгүүтээ шууд команд өгч олон мянган хувиар нь тачигнатал хэвлэж гаргадаг эд биш. Паспорт болгон өөр. Паспорт болгон дээр тухайн паспортын эзэмшигчийн зураг, овог нэр бий. Жишээ нь, С.Будрагчаа гэдэг нэр дээр 100 ширхэг паспорт гарахгүй. Ийм онцлогтой зүйл дээр өчнөөн мянган гологдол гарсан гэхэд би хувьдаа итгэхгүй. Паспорт нэг бүрийг гарч ирэхэд нь шалгаж нягтлаад явах учиртай. Гэтэл яагаад ийм олон гологдол гарна гэж?! Би хувьдаа Монгол төрийн онц чухал объектод эзэн суусан энэ хоёр эмэгтэй магадгүй үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлсэн үйлдэл хийсэн ч юм билүү гэж хардаж байна. Олон мянган гологдол гарсан гэж худал мэдүүлээд төдий хэмжээний хуурамч паспорт үйлдвэрлээд хэн нэгэн гадны этгээдэд өгсөн байвал яах юм?!...Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал учраас Тагнуулын байгууллага үүнийг заавал шалгаж мухарлах ёстой.
Аудитын тайланг цааш нь үргэлжлүүлэн унштал дахиад өчнөөн зөрчил гарч ирсэн. Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани “Смарт карт” компанитай хоёр сарын хугацаатай байгуулсан гадаад паспорт хэвлэх машины хор болон хорны сав дагалдах хэрэгсэл нийлүүлэх гэрээ байгуулсан атлаа гэрээний хэрэгжилтийг дүгнэн баталгаажуулахгүйгээр үлэгдэл санхүүжилт болох 102 сая төгрөгийн үлдэгдлийг шууд шилжүүлсэн байна. Арай дэндүү. Та өөр дээрээ зүйрлэж бод доо. Та бусдаас бараа материал худалдаж авна гэж гэрээ байгуулчихаад захиалсан бараагаа аваагүй байж 102 сая төгрөгөө шууд шилжүүлэх үү. Хувь хүн дээр ч гэсэн байж болшгүй асуудал шүү дээ. Гэтэл Монгол Улсын төрийн онц чухал объект болох “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компанид эзэн суусан Б.Батцэцэг сайдын хоёр “найз” ингэж л хуульгүй авирласан байгаа юм. Зүгээр л дур зоргоороо авирласан. “Смарт карт” компани 102 сая төгрөгийн принтерийн хор, бусад зүйлсийг нийлүүлсэн эсэх нь ч тодорхойгүй. Тэгсэн мөртлөө буруутай этгээдүүд нь хуульд заасан ямар ч хариуцлага хүлээгээгүй байдаг юм.
Үндэсний Аудитын газрын тайлангийн “Илрүүлэлт 9”-т нь “Төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Ариунгэрэл нь тайлант оны эцэст байгууллагын харилцах данснаас 1 тэрбум 42 сая төгрөгийг үндэсний цахим болон энгийн гадаад паспортын түүхий эд материал худалдан авна хэмээн бусдад урьдчилан шилжүүлжээ” гэсэн өгүүлбэр дурайж байна. Ер нь Монгол Улсын төрийн байгууллага, төрийн өмчийн оролцоотой компаниуд 20 сая төгрөгөөс дээш дүнтэй худалдан авалт хийхдээ Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуульд заасны дагуу нээлттэй тендер, сонгон шалгаруулалт зарлаж, худалдан авалт хийдэг. Төсвийн мөнгийг үр ашигтай зарцуулахын тулд ингэх ёстой юм. Гэтэл санхүүгийн тайлангийн жил нь дуусчихсан байхад Э.Ариунгэрэл гэдэг захирал нь дур мэдээд 1 тэрбум 42 сая төгрөгийн урьдчилгааг зүгээр л шилжүүлчихэж. Үүнийхээ төлөө тэр ямар ч хариуцлага хүлээгээгүй.
Аудитын тайлангийн “Илрүүлэлт 12” дээр “Тайлант хугацаанд төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн касснаас ажилчдын цалин болон бараа материал худалдаж авах зардал хэмээн 371 сая төгрөгийн бэлэн мөнгөний зардал гаргажээ” гээд биччихсэн байна. 371 сая төгрөг ямархуу хэмжээтэй мөнгө болдгийг CHATGPT-гээс асууж үзлээ. Монголын хамгийн том мөнгөн дэвсгэрт болох 20 мянгатаар бодож үзэхэд 18850 гаруй боодол болох юм байна. Боодол боодлоор нь давхарлаад үзвэл 1.85 метр хүнтэй тэнцэхүйц өндөр болно гэнэ. 100-гийн торыг гурван удаа дүүргэхүйц тийм их хэмжээний бэлэн мөнгийг “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компаниас бэлэн мөнгөний зардал болгоод гаргачихсан байна. Энэ чинь л авлига шүү дээ. Авлигын мөнгө жинхэнэ эзэндээ ингэж очдог. Тэгэхээр “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компаниас бэлнээр гарсан тэр мөнгө хэнд очсон байх вэ?!
Одоо Аудитын тайлангийн хамгийн ноцтой асуудал руу оръё. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” компани 2023 онд Засгийн газрын тогтоолоор байгуулагдсан жилээ УБЕГ-аас 16 удаагийн гүйлгээгээр 22 тэрбум 46 сая төгрөгийг гадаад паспорт хэвлэнэ гэж татаж авсан юм билээ. Тэгсэн мөртлөө орж ирсэн мөнгөнийхөө 20 тэрбум 750 сая төгрөгийг олон удаагийн гүйлгээгээр бараа материал худалдан авах, цалин гэх мэт янз бүрийн зардлаар компанийн данснаас гаргасан байдаг. Ингэж гаргасан хүн нь компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Ариунгэрэл буюу Б.Батцэцэг сайдын “Монголын үнэт цаас хэвлэл” компанид гүйцэтгэх захирал хийж байсан эмэгтэй.
Хамгийн ноцтой нь Э.Ариунгэрэл энэ бүх зардлаа шилэн дансандаа огт шивээгүй. Шилэн дансны тухай хуульд 5 сая төгрөгөөс дээш үнэтэй, цалингийн зардлаас бусад бүх гүйлгээг бичиж тайлагнаж, ард түмэнд шилэн байлгах ёстой. Гэтэл нэг ч гүйлгээ шивээгүй. Тэр ч бүү хэл шилэн дансан дээр цонх хүртэл үүсгээгүй байсан нь Үндэсний Аудитын тайлангийн шалгалтаар илэрсэн. Үнэхээр хуульгүй авирласан байгаа биз.
Тэгэхээр Монголын төрийн онц чухал обьект байх учиртай “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨОХХК-ийн 49 хувийг төлөөлж очсон, энэ компанийн Удирдах зөвлөлд байгаа Н.Цэрэндолгор, энэ компанийн гүйцэтгэх Э.Ариунгэрэл, бүр тодруулбал Б.Батцэцэг сайдтай хамаарал бүхий энэ хоёр хүн ингэж л дур зоргоороо авирласан байна. Жижиг жишээ хэлэхэд 174 сая төгрөгийн бараа материалыг зүгээр л шууд худалдан авалтаар худалдаад авчихсан байх жишээний. Тендэрийн хуулийг үл тоосон үйлдэл шүү дээ.
Ийм ноцтой асуудлуудыг тусгасан аудитын тайлан хүрээд ирэнгүүт тухайн үед УБЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Дэлгэрсайхан үхтлээ айж, зүрх нь хаагдах шахсан юм билээ. Яарч сандраад дээд байгууллага болох Хууль зүйн сайдад мэдэгдсэн байдаг. Хууль зүйн сайд энэхүү асуудлыг шуурхай хуралдаанаар авч хэлэлцээд “ Төрийн үнэт цаас хэвлэл компанийн удирдлагууд яагаад ингэж дур зоргоороо хуульгүй авирлаад байна вэ. Наад хүмүүстээ дур зоргоороо байж болохгүйг сануул” гэсэн утга бүхий албан бичиг хүргүүлсэн байгаа юм. Харамсалтай нь дур зоргоороороо авирлагч хүүхнүүд энэ албан бичгийг үл тоосон.
Дараа жил нь үүнээсээ ч ноцтой олон алдаа, асуудал гаргасныг би өмнөх дугаартаа та бүхэнд хүргэсэн. Өмнөх нэвтрүүлэгтээ би 24 тэрбум төгрөгийн худалдан авалттай холбоотой маш ноцтой асуудлыг гаргаж тавихад иргэд энэ илт луйварт ихэд эмзэглэж сошиал орчинд дургүйцлээ илэрхийлсэн. Миний ил болгосон баримтыг маш олноороо сошиал орчинд түгээсэн. “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” төрийн өмчит компанийн захирал Э.Ариунгэрэл дур мэдэж ямар ч тендэр зарлахгүйгүйгээр албан ёсны оффиссгүй, ажилтангүй, “Алтай” хотхоны хувийн айлын гэрийн хаяг дээр бүртгэлтэй “Жордан топпен трейд” компаниас 24 тэрбумын шууд худалдан авалт хийсэн асуудлыг би дэлгэсэн. Гадаад паспортын бэлдэц худалдаж авах зардал гээд л энэ их мөнгийг шууд гаргачихсан байдаг юм.
Ийм ноцтой асуудал болсныг Үндэсний аудитын газрынхан мэдээд “Зө нөхөд өө, ингэж дур зоргоороо авирлахгүй ээ. Наад 24 тэрбум төгрөгийн худалдан авалт чинь улсын нууцад хамаарах бараа материал биш байна. Тиймээс үүнийгээ нээлттэй сонгон шалгаруулалтаар явуул” гэдэг албан шаардлага хүргүүлж байжээ. Энэ шаардлагын дагуу 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 14-ний өдөр буюу яг нэг жилийн өмнө УБЕГ-ынхан “Үндэсний гадаад паспортын бэлдэц худалдан авах тухай” гээд 22.933.327.500 төгрөгийн төсөвт өртөгтэй нээлттэй дуудлага худалдааг албан ёсоор зарласан юм байна.
УБЕГ-ынхан ийнхүү “Яг хуулийн дагуу ажлаа явуулъя. Б.Батэцэг сайдын хамаарал бүхий хүмүүс үнэхээр хуульгүй, дур зоргоороо авирлаж төрийн өмчийн дийлэнх хувьцааг нь эзэмшдэг компанид давлиун хандаж байна” гэж хараад асуудлыг таслан зогсоохоор хөдлөөд эхэлтэл чинь яасан гээч. “Мигасон” ХХК-ийн захирал Н.Цэрэндолгор 2025.05.16-ний өдөр Сангийн яам руу албан бичиг явуулчихсан. Бичгийн агуулга нь их давилуун, түрэмгий. “Та нар юу яриад байна. Төрийн үнэт цаас хэвлэл компани бол гадаад паспорт хэвлэх зорилгоор байгуулагдсан. Манай компанийн хийх ёстой ажлыг нээлттэй дуудлага худалдаагаар зарлана гэдэг байж болохгүй зүйл. Энэ тендерээ таслан зогсоо” гэсэн агуулга бүхий бичгийг Сангийн яаманд явуулаад тендерийг цуцлуулчихсан гээд та бүхэн бод доо.
22 тэрбумын тендерийн ажлыг жирийн нэг компанийн захирал, Б.Батцэцэг сайдын ойрын хамаарал бүхий хүн ганцхан албан бичгээр таслан зогсоогоод ямар ч түүхгүй, ажилтангүй, “Алтай” хотхоны айлын хаяг дээр бүртгэлтэй компаниасаа дур зоргоороо худалдан авалт хийх замаа засчихсан гэж би хувьдаа хардаж байна.
Энэхүү нэвтрүүлгээрээ та бүхэнд нэг зүйлийг онцолж харуулах гэсэн юм. Авлигын эсрэг хууль сүүлийн үед чангарсан учраас ямар ч хулгайч өөрийнхөө эхнэрийн эсвэл хүүхийн нэр дээр компани байгуулж хулгай хийхээ больсон. Харин хажууд нь шадарладаг байсан, үгнээс нь гардаггүй өөрийнхөө хүмүүсийг Төрийн өмчийн компанид ямар нэгэн байдлаар шургуулаад дур зоргоороо авирладаг болсон. Үүний хамгийн тод томруун жишээг хөдөлшгүй баримтуудаар харуулъя гэж зорилоо. Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг болоод Б.Батцэцэгийг тойрсон хүмүүс төрийн өмчийн компанид хэрхэн эзэн сууж, дураараа авирлаж байгааг баримтуудаар харууллаа.
Хэрэв Монголд хууль гэж байдаг бол, хэрэв “Төрийн үнэт цаас хэвлэл” ТӨДХ-д эзэн суучихсан энэ эмэгтэйчүүдэд хууль үйлчилдэг байсан бол Монгол Улс үндэсний гадаад паспортынхаа бэлдцийг авах ажлыг нээлттэй дуудлага худалдаагаар зарлах байсан юм. Монголд “Мигасон” л цор гарц хэвлэлийн компани биш. 20-30 жилийн түүхтэй олон сайн компани бий. Тэд хамгийн сайн бараа бүтээгдэхүүнийг хамгийн хямд үнээр хэвлээд нийлүүлэх бүрэн боломжтой. Та бид нэг гадаад паспортыг ойролцоогоор 200 мянган төгрөгөөр худалдан авдаг байх. Хэрвээ нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарласан бол энэ үнэ магадгүй хоёр дахин хямдрах, түүнээс ч илүү хямдрах, илүү чанартай байх боломжтой. Гэтэл энэ хэдхэн эмэгтэй Монголын төрд эзэн суучихаад зайдалсаар байна. Монгол Улсад маань шударга ёс тогтоосой билээ. Монгол төрийн дээр заларч, хуульгүйгээр зайдагнаж буй энэ хүмүүст Монголын төр, Монголын хууль очоосой билээ.
Тэмдэглэсэн: Т.Бямбаням
Эх сурвалж: Өдрийн сонин
