Улаанбаатарчууд бид уйдталаа ярьдаг ч шийдэгдэхгүй хэвээр үлддэг хоёр асуудал бий. Энэ бол замын түгжрэл болон агаарын бохирдол. Хэдийгээр түгжрэлийг бууруулж, агаарын бохирдлыг зохистой түвшинд хүргэхийн тулд жил бүрийн улсын төсөвт тодорхой хэмжээний төгрөг хуваарилдаг ч одоог болтол дорвитой үр дүнд хүрсэн юм алга. Тэгвэл эдгээр асуудалд зориулж баталсан төсвийн мөнгө хий дэмий үрэгдсэн юм биш биз. Ингээд нийтлэлээрээ түгжрэл, утаанд хэчнээн төгрөг зарцуулсан талаар нийгмийн сүлжээнд байрлах мэдээллээс сонирхоё.
“Улаанбаатарын агаарын бохирдлоос улбаатай жилд дунджаар 1400–4000 орчим хүн амиа алддаг бол үүний 15% нь буюу 210-600 нь хүүхэд байна.
Утгаа алдсан утаа
Манай улс 2008-2016 оны хооронд агаарын бохирдлыг бууруулах чиглэлээр улсын төсвийн урсгал зардлаас 97,7 тэрбум, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаас 54,9 тэрбум, нийслэлийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаас 9,4 тэрбум, Монгол Улсыг хөгжүүлэх сангаас 2.1 тэрбум буюу нийт 164,1 тэрбум төгрөг зарцуулж, гадаадын 104,7 сая ам.долларын зээл, 48,6 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж авч ашигласан байна. Харин 2017-2020 оны хооронд агаар, орчны бохирдлыг бууруулах чиглэлээр улсын төсвөөс 273.1 тэрбум төгрөг, Азийн хөгжлийн банк, Европын хөрөнгө оруулалтын банк, Дэлхийн банк, БНХАУ-ын зээлээр 168.9 тэрбум төгрөг, Нийслэлийн төсвөөс 14.1 тэрбум төгрөг, нийт 456.1 тэрбум төгрөгийг зарцуулжээ.
Агаарын бохирдолтой тэмцсэн хугацаа, зарцуулсан хөрөнгө, хүрсэн үр дүн зэрэг нь утаагаар бизнес хийж ашиг олдог аж ахуйн нэгж, компаниуд олширсон байж болзошгүй гэх хардлага төрүүлж 2017 онд эрүүгийн хэрэг үүсгэн АТГ, ЦЕГ хамтарч ажлын хэсэг байгуулж байв. Энэ үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга асан З.Энхболд дараах мэдэгдэл хийсэн юм. Тэрээр “Сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд агаарын бохирдолтой тэмцэх нэрийдлээр олон зуун тэрбум төгрөгийг улсын төсөв болон гадаадын хандив тусламжийн хүрээнд зарцуулсан. Утаагүй зуух, түлш зэрэг аар саархан зүйлд олон зуун тэрбум төгрөг зарцуулсан ч өнөөдөр агаарын бохирдол нэмэгдсээр байна" гэсэн юм.
Энэхүү үйл явдлын дараагаар буюу одоо ч гэсэн агаарын бохирдлыг бууруулах чиглэлийн хүрээнд төсвөөс мөнгө зарцуулж байна. Хамгийн сүүлд буюу 2023 оны төсөвт агаарын бохирдлыг бууруулах хөтөлбөрт нийтдээ 27.2 тэрбум төгрөг суулгасан юм. Тэгвэл өнгөрсөн хугацаанд ийм их хэмжээний төгрөг зарцуулсан ч утаа яагаад багасахгүй байна вэ.
Замын түгжрэлд иргэд өдөрт 2.5 цаг, жилд 35 өдрийг зарцуулж байна.
Түгжрэлд нэг их наяд төгрөг зарцуулсан уу?
Өнгөрсөн оноос эхлэн түгжрэлийг бууруулахад төвлөрч эхэлсэн гэхэд хилстэхгүй. Ингэж хэлсний учир нь түгжрэлд зарцуулах төсөв нэмэгдсэнтэй холбоотой юм. Өмнө нь замын түгжрэл болон түүнийг тойрсон асуудалд жил бүр 30-50 тэрбум төгрөг зарцуулж байсан бол 2022 онд Хотын захиргаанд 420 тэрбум төгрөг, 2023 онд түгжрэлийн сайдын багцад 420 тэрбум төгрөг, нийт 840 тэрбум төгрөгийг тус тус олгосон байна. Тэгвэл Нийслэлийн авто замын түгжрэлийг бууруулах 420 тэрбум төгрөгийн юунд зарцуулсан талаар Улаанбаатар хотын авто замын түгжрэлийг бууруулах нэгдсэн төсөл хэрэгжүүлэх нэгжийн захирал Ч.Батзориг мэдээлэл өгсөн. Тэрээр "2021 оны арванхоёрдугаар сард нийслэлийн түгжрэлийг бууруулахад 414 тэрбум төгрөг НИТХ-аар батлагдсан. 414 тэрбум төгрөгөөр нийт дөрвөн бүлэг, 12 багц, 289 төсөл, арга хэмжээ төлөвлөгдсөн.
Үүнээс 2022 оны гүйцэтгэлээр 270 тэрбум төгрөг зарцуулагдсан. 2022 онд хийгдэж буй ажлын үлдэгдэл ажлын санхүүжилт өнөөдрийн 76.9 тэрбум төгрөг байдлаар байна. Нийт 345 тэрбум төгрөг зарцуулагдсан.
Зарцуулалт:
- Нийтийн тээврийн парк шинэчлэлд 74.5 тэрбум төгрөг 29%
- Газар чөлөөлөлтөд 72.4 тэрбум төгрөг төсөвлөөд 2022 онд 55 тэрбумыг авсан бол 2023 онд 17 тэрбум буюу 19%
- Сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэхэд 345 тэрбум төгрөгийн 20%-ийг эзэлж байна
- 13 байршлын томоохон гүүрэн байгууламжид, зам барихад 228 тэрбум төгрөг төсөвлөгдсөнөөс 2022 онд 48 тэрбум, энэ онд 17 тэрбум төгрөг зарцуулагдаад байна.
- 161 байршилд RFID суурилуулахад 442,477 ширхэг цахим гэрчилгээнд нийт мөнгөний 6%
- Явган хүний зам талбай, унадаг дугуйн зам барих, хайс, гарааш, хашаа, хайс буулгахад нийт төсвийн 10%-ийг эзэлж байна.
- 414 тэрбум төгрөгөөс 345 тэрбум төгрөгийг зарцуулсан гэсэн үг" хэмээн танилцуулсан юм.
Нийтлэлчийн зүгээс уг хоёр асуудалд жил бүр их хэмжээний төсөв баталдаг ч эерэг үр дүнд хүргэхгүй байгаа нь утаа, түгжрэлээр бизнес хийж ашиг олдог аж ахуйн нэгж, мөн эрх бүхий албан тушаалтан байгаа юм биш биз гэх сэдлийг уншигч танд өгөхийг оролдлоо.
