Өнгөрсөн сард нийслэлд орсон бороо БЗД, СБД, ХУД, ЧД-ийн зарим байршлыг усанд автуулав. Энэ гамшиг нь хэдэн жилийн өмнөөс хэлж ирсэн. Учир нь өмнөх жилүүдэд ч зундаа зам дээр их хэмжээний ус тогтох үзэгдэл байнга давтагдаж байв. Нийслэлд нийт 50 байршилд 140 км үерийн хамгаалалтын барилга байгууламж, хурын болон хөрсний ус зайлуулах 173.3 км шугам бий гэсэн мэдээ байна (эx сурвалж: itoim.mn). Энэ нь нийт замын 25 хувь орчим гэнэ.
Нэгэн сонирхолтой асуулт нь энэ шугам нийт орсон борооны 25 хувийг зайлуулж чаддаг эсэх юм. Ер нь замын ус зайлуулах шугам, энэ шугамаар зайлж буй усны хэмжээ хоёр ямар хамааралтай байx вэ? Энэ төрлийн хамаарал ихэнхдээ шугаман бус байх бөгөөд
- Ус зайлуулах шугaмын байршил (өндөр дээр үү, нам доор уу?),
- Борооны хэмжээ, урсгалын хурд
зэргээс хамаарна. Тухайлбал доорх график шиг логистик маягийн хамаарал байх боломжтой бөгөөд энэ тохиолдолд критик (улаан өнгөтэй) цэгийг олж түүнийг давуулахыг зорилт болгох нь чухал.
Ус зайлуулах хоолойг аль байрлалд эхний ээлжид хийвэл оновчтой вэ? гэсэн өөр нэг асуудал гарч ирнэ. Тухайлбал
- Нам дор газрууд буюу ус хамгийн ихээр тунадаг газруудад нэн тэргүүнд байx нь оновчтой юу? (Үүний тулд УБ хотын үерийн зураглалыг гаргах); эсвэл хамгийн их урсдаг, огцом газрууд болон хавтгай тэгш газрын уулзварт байx нь дээр үү?
- Зөвхөн зам биш гражуудад бас ус зайлуулах хийх хэрэгтэй юу? Эсвэл гражуудад “ус сааруулагч” хийх үү?
- Зам дээрx хурд сааруулагчид ус зайлуулахад нөлөөтэй юу? Тэднийг ашиглаж болоx уу?
- Хэлбэрийн хувьд замын дагуу байрлах нүх байх нь дээр үү? эсвэл хурд сааруулагч шиг хөндлөн байx уу? Жишээ нь ийм хөндлөн ус зайлуулах шугам байгаа миний мэдэх ганц байрлал нь Үйлдвэрчний эвлэлийн гудамжны төмөр замын гармын ойролцоо буюу Содон хорооллоос доош буух замд бий.
Өөр нэг тулгамдсан асуудал нь хотын нүхэн жорлонгууд бөгөөд Засгийн газар, хотын удирдлага энэ тал дээр бодлогын шийдэл санал болгох зайлшгүй хэрэгцээ байна.
Шингэний мeханиктай холбоотой
- Паскалийн хууль (хий ба шингэн даралтыг жигд хуваарилдаг);
- Бернулийн зарчим (хий ба шингэнд даралт болон хурд урвуу хамааралтай);
- Бернулийн тэгшитгэл;
- Эйлерийн тэгшитгэл;
- Навье-Стокесийн тэгшитгэл гэсэн алдаpтай зарчим, хуулиудад захирагддаг. Тухайлбал Бернулийн тэгшитгэл нь
гэсэн хамаарал юм.
Эндээс урcаж буй ус, тогтсон ус хоёрын аль нь замд илүү хортой вэ гэсэн асуултад хариулж болно. Урсгал ус бол даралт багатай харин үрэлт ихтэй; тогтмол нь эсрэгээрээ. Тэгэхээр манай зам үрэлтэд тэсвэртэй юу? Даралтад тэсвэртэй юу гэсэн асуулт гарна. Улмаар ус урcдаг өндөрлөг газруудад үрэлтэд тэсвэртэй хучлага (будаг гэх мэт); харин тогтдог газруудад даралтад тэсвэртэй зам барих нь илүү оновчтой байж мэдэхээр юм.
| Үер ба замд учрах хохирол | Шингэн (Ус) | ||
| Урсаж буй | Тогтсон | ||
| Зам | Үрэлтийн эсрэг тэсвэртэй | Хохирол бага | Хохирол их |
| Даралтын эсрэг тэсвэртэй | Хохирол их | Хохирол бага |
Харин тогтсон усанд машинаар нааш цааш явах нь даралттайгаар үрэх процесс учир замыг зүлгүүрдэх эсвэл хөрөөдөхтэй ижил нөлөөтэй.
Дээрх зүй тогтол зөвхөн замын хувьд биш, гүүр, бусад байгууламжийн хувьд ч хүчинтэйг анхаарах хэрэгтэй юм. Улмаар улсын чанартай авто болон төмөр замын хувьд ч мөн бодууштай. Эцэст нь байгаа ус зайлуулах сувгууд дунд ажилгүй болон оновчгүй хийц, дизайн бүхий хэсэг нэлээд ажиглагдаж байгаа нь харамсалтай.
Энэ зуных хэд хэдэн үер хот төлөвлөлт хийгдсэн эсэx болон оновчтой байсан эсэх, инженерийн дэд бүтэц байгаа эсэх болон ажиллагаатай эсэх зэрэг амин чухал асуудлуудыг хөндөв.
Үер хүний (тэр дундаа хүүхдийн) амь эрсдэх, эд хөрөнгөө алдах, халдварт өвчин тарааx зэрэг бодит эрсдэл авчирдаг. Инженерийн дэд бүтэц болон төлөвлөлтийг сайжруулж, халдварт өвчин, хохирлын эрсдэлийг бууруулаx, иргэдийн эрсдэл даах чадварыг нэмэх чиглэлд Засгийн газар ажиллах зайлшгүй хэрэгцээ байна.
Энэ хүрээнд шингэний динамикийг сайтар судлаx, даралт болон үрэлтийг ялгах, байгаа багахан ус зайлуулах сувгаа байршил, хийцийн хувьд оновчтой болгох зэрэг богино хугацаанд үр дүнгээ өгч, урт хугацаанд тогтворжуулах нөлөө бүхий арга хэмжээнд хүн хүч, эд хөрөнгөө зарах нь зөв юм. Товчоор хэлбэл асуудал руу нарийвчлан орохоос өөр гарц алга.
