Улаанбаатар хотноо наймдугаар сарын 9-14-нд Олон улсын монголч эрдэмтдийн XII их хурал болж, дэлхийн 20 гаруй орноос 300 гаруй эрдэмтэн оролцлоо.
Их хурлын хүндэт зочны нэг бол ОХУ-ын ШУА-ийн гишүүн, Алс Дорнодын түүх, археологи, угсаатан зүйн хүрээлэнийн захирал, Олон улсын Чингис судлалын холбооны ерөнхийлөгч Николай Николаевич Крадин. Тэрбээр Монгол судлалын чиглэлээр 20 гаруй жил ажилласан бөгөөд “Хүннүгийн эзэнт улс” сэдвээр хийсэн судалгаа, шинжилгээний ажлаа ном болгон монгол хэлнээ хэвлүүлсэн билээ. Түүнээс энэ удаагийн их хурлын онцлог, ач холбогдлын талаар тодрууллаа.
-Таван жил тутамд зохион байгуулагддаг монголч эрдэмтдийн их олимп гэгдэх энэ хуралд та сүүлийн 4 удаа оролцжээ. Энэ удаагийн их хурлын онцлогийг та юу гэж харж байна вэ?
-Энэ удаагийн их хурлын гол онцлог бол тав биш 7 жилийн дараа болж байгаа нь юм. Дэлхий даяар тархсан цар тахлаас болж олон орны монголч эрдэмтэд маань биечлэн уулзаж чадахгүй удлаа. Үнэнийг хэлэхэд эрдэмтэд маань уулзахыг маш их хүсч хүлээж байлаа. Тийм ч учраас энэ удаагийн их хурлаар эрдэмтэд маань өнгөрсөн хугацаанд хийсэн судалгааны үр дүнгээ танилцуулж, санал солилцож чадсан нь маш их чухал ач холбогдолтой боллоо. Зарим нэг эрдэмтэн ирж чадсангүй. Гэхдээ л олон улсын хамгийн нэртэй монголч эрдэмтэд хуран цуглаж их хурлаа хийлээ. Энэ их хурлын бас нэгэн онцлог бол залуу монгол судлаачдын салбар хуралдааныг зохион байгуулсан явдал. Залуу судлаачид бол биднийг ирээдүйд залгамжлах хүмүүс юм шүү дээ.
-Олон улсын монгол судлалын холбоо өнгөрсөн 7 жилд хэр үр бүтээлтэй ажилласан гэж та харж байна вэ?
-Өнгөрсөн 7 жил бол Олон улсын монгол судлалын холбооны хувьд амаргүй цаг үе байлаа. Бид бүгдээрээ биечлэн уулзах боломжгүй байв. Эрдэмтдийн холбоо харилцаа үндсэндээ тасалдсан тийм амаргүй цаг үе. Ийм учраас энэ бүгдийг эхнээс нь дахин сэргээх хэрэгтэй болсон. Миний үзэж байгаагаар энэ удаагийн монголч эрдэмтдийн XII их хурлыг маш өндөр түвшинд зохион байгууллаа. Би монголч эрдэмтдийн их хуралд сүүлийн 20 гаруй жил оролцож байна. Олон жилийн туршлагатай хүний хувьд хэлэхэд энэ удаагийн их хурал бол миний оролцож байсан бусад их хурлаас хамгийн сайн нь болж өнгөрлөө. Бусад эрдэмтэд, оролцогчид маань ч гэсэн надтай санал нэгтэй хэлэх байх гэж бодож байна. Зохион байгуулалтын хувьд үнэхээр сайн боллоо.
-Олон улсын монгол судлалын холбоо энэ их хурлын үеэр ээлжит сонгуулиа явуулж шинэ тэргүүнээ сонголоо. Энэ сонгууль хэр шударга болж өнгөрөв? Ямар хүмүүсийг сонгосон бэ?
-Олон улсын монгол судлалын холбооны ерөнхийлөгч, ерөнхий нарийн бичгийн дарга нарын ээлжит сонгууль болж шинэ удирдлагаа сонголоо. Энэ бол холбооны баталсан дүрмийн дагуу болсон сонгууль. Холбооны ерөнхийлөгч, ерөнхий нарийн бичгийн дарга нарыг 5 жилийн хугацаатай сонгодог тогтсон дүрэмтэй. Тэр дүрмийн дагуу сонгосон юм. Түүнээс ажлаа муу хийгээд огцорч байгаа хэрэг биш л дээ. Холбооны гишүүдээр дэлхий даяар тархан байршсан монгол судлалын томоохон төвүүдийн шилдэг эрдэмтэд сонгогдсон. Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар профессор Д.Заяабаатар, ерөнхийлөгчөөр японы антропологич, нэрт эрдэмтэн Юки Конагаяг сонголоо. Миний бодлоор тун зөв шийдвэр болсон. Юки Конагая бол дэлхийд алдартай томоохон судлаач юм.
Сүүлийн 7 жил Олон улсын монгол судлалын холбооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар С.Чулуун академич ажиллаж байсан. Тэр мөн түүний хажуугаар Чингис хаан үндэсний музейг байгуулж ажилласан. Тун саяхан нээгдсэн Чингис хаан музей бол маш гайхалтай сайхан музей болсон. Манай их хурлын төлөөлөгчид бүгд үзсэн. Энэ бол нүсэр том хэмжээний ажил байсан нь мэдээж. Чингис хаан музей бол нүүдлийн соёл иргэншлийн дэлхийн хамгийн шилдэг музей болоод зогсоогүй монголчуудын соёл, түүхийн хувьд оруулсан том хувь нэмэр юм. Миний үзэж буйгаар Чулуун академичийн энэ гавъяа дан ганц музейн захирлын хувьд төдийгүй, монголын шинжлэх ухааны академийн гишүүний хувьд, олон улсын монгол судлалын холбооны ерөнхий нарийн бичгийн даргын хувиар оруулсан том хувь нэмэр болсон. Түүний хийсэн энэ үйл хэргийг шинээр сонгогдсон удирдлагууд маань нэр хүндтэй үргэлжлүүлж, олон улсын монголч эрдэмтдийг өөр хоорондоо холбоо тогтоох, эрдэм, шинжилгээ судалгааны ажилд томоохон хувь нэмэр оруулна гэдэгт итгэж байна.
