Монгол Улс парламентын засаглалтай. Түүнчлэн ардчиллыг бэхжүүлье гэвэл парламентын ардчиллаа бэхжүүлэх шаардлагатай талаар олон жил ярьж байна. Судлаачдын олонхын зүгээс өнгөрсөн жилүүдэд хэлж, ярьж ирсэн асуудлуудын нэг бол тогтолцооны шинэчлэлийн хүрээнд парламентын гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэх нь зүйтэй гэдэг.
Товчхондоо бол, гишүүдийн тоо олон байх тусмаа амин хувийн эрх ашгаа бодож, худалдагдах магадлал төдийчинээгээр буурна гэж байгаа юм л даа. Гэвч нөгөө талд, УИХ-ын гишүүдийн нэр сүр гэж юм нийгэмд унасантай зэрэгцээд, дахиад 76 бүтэхгүй этгээдийг саарал ордон руу илгээх хэрэг байна уу, төсвийн зардал л нэмэгдэнэ гэх хандлага давамгайлж байна.
Тэгэхээр энэ тохиолдолд яах нь зохистой вэ гэдэг асуулт хариулт нэхсээр байна. Хууль зүйн ухааны доктор Ч.Өнөрбаяр гишүүдийн тооны талаар хэвлэлд байр сууриа илэрхийлэхдээ “Парламентын төсөв их биш. Харин Засгийн газрын болон агентлаг, төрийн байгууллагын бүтэц, орон тоог танах хэрэгтэй. Хувийн хэвшилтэй уралдаж бизнес хийдэг төр байж болохгүй. Парламент бол ардчиллын амин сүнс. Парламентын гишүүдээ нэмэгдүүлэх бол танхимыг өөрчлөх хэрэгтэй.Германы Бундестагийн танхимд хэн ч орж болно. Танхимын дээрээс харахад парламентын гишүүд нь хуралдаж байдаг. Энэ нь ард түмэн та бүхний дээр байгаа шүү гэдгийг сануулдаг. Тиймээс парламентаа томруулж, нээлттэй болгох хэрэгтэй. Парламентын 150 гишүүнд ямар ч том хүн, том гүрэн нөлөө үзүүлж чадахгүй. Сайн ч, муу ч асуудлаа дотроо хэлэлцдэг байх хэрэгтэй. ” хэмээн байр сууриа илэрхийлсэн байгаа юм.
Харин УИХ-ын гишүүн Т.Доржханд 25 дугаар суваг телевизд өгсөн ярилцлагадаа “1992 онд шинэ Үндсэн хуулийн төслийг хэлэлцэж байхад Б.Чимид гуай 120 гишүүнтэй байх тухай оруулж ирсэн байдаг. Тэр үед Монгол Улсын сонгогчдын тоо нэг сая байсан. Одоо бол нийт сонгогчдын тоо 2.3 сая байгаа... Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийхээр оруулж ирж байгаа бүх саналууд бүгд судалгаан дээр үндэслэгдсэн. Гишүүдийн тоог нэмэх асуудал ч судлагдсан. Дэлхийн улсууд хэрэглэдэг куб язгуурын аргаар бодоход парламентын гишүүний тоо 150-152 гарч ирж байгаа. Одоо бол нэг гишүүн 50-60 мянган хүнийг төлөөлж байгаа. Харин куб язгуурын аргаар бодсон энэ аргачлалаар 20-30 мянган хүнийг төлөөлөх боломжтой болж байгаа. Олон улсын дунаж бол нэг гишүүн 25-30 мянган хүнийг төлөөлдөг юм байна” хэмээн байр сууриа илэрхийлсэн байсан.
Ерөнхийдөө Монголын нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн өнөөгийн нөхцлийг аваад үзэхэд тогтолцооны өөрчлөлт хэрэгтэй байгаа гэдэг дээр олонх санал нэгддэг. Үүний тулд сонгуулийн тогтолцоотой холбоотой цаг үеийн шаардлагад нийцсэн, цаашид бодит үр дүн дагуулах өөрчлөлтийг эцэг хуульдаа хэрхэн яаж тусгах вэ гэдэг асуудал байна.
Б.МӨНХ
