“Хэрвээ шүүх дээр хэргүүдийг удаавал шүүгчдийн авлигын асуудлыг дэлбэлнэ” гэж Ерөнхий шүүгчтэй Ерөнхий сайд муудалцсан тухай мэдээлэл сошиалд түгээгдэх болов. Хуулийн хэрэгжилтийг хангах үүрэг хүлээдэг гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн нь шүүх засаглал руугаа ингэж утас цохиж, нөлөөлөх ажиллагаа явуулж байгаа нь ҮНДСЭН ХУУЛЬ болон бусад хуулийг зөрчиж байгаа үйлдэл.
Ерөнхий сайдын хууль зөрчиж байгаа үйлдлийг зөвтгөх арга алга. Хуулийг уландаа гишгэж, хууль зөрчиж байгаа Ерөнхий сайдаас хүлээх зүйл ч бидэнд байхгүй. Бие даасан шүүх байгууллагын нэр хүнд нийгэмд тийм ч таатай биш. Гэсэн хэдий ч нийгмийн сэтгэл зүйг ашиглан өөрсдийн эрх ашгийн төлөө тоглолт хийж дараагийн сонгуулийн нүүдлийг хийж байгаа бол үүнийг дэмжихгүй. Хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх засаглал аль алиных нь үйл ажиллагаанд нийт масс сэтгэл дундуур байгаа. Энэ үед хуулийн дагуу ажиллах нь хаана хаанаа чухал байна.
Ерөниий сайдын утас цохисон үйлдэл нь ямар ямар хуулийг хэрхэн зөрчөөд байна вэ?
- ҮНДСЭН ХУУЛИАС... ДӨРӨВ. ШҮҮХ ЭРХ МЭДЭЛ
Дөчин есдүгээр зүйл.
1.Шүүгч хараат бус байж, гагцхүү хуульд захирагдана.
2.Ерөнхийлөгч, Ерөнхийсайд, Улсын Их Хурлын ба Засгийн газрын гишүүн, төр, нам, олон нийтийн бусад байгууллагын албан тушаалтан, иргэн хэн боловч шүүгчээс шүүн таслах үүргээ хэрэгжүүлэхэд хөндлөнгөөс оролцож болохгүй.
- ШҮҮХИЙН ТУХАЙ ХУУЛИАС...
5 дугаарзүйл.Шүүхийн бие даасан, шүүгчийн хараат бус байдал
5.1.Шүүх нь шүүх эрх мэдлийг аливаа этгээдээс хараат бусаар хэрэгжүүлнэ. ... 5.3.Бүх шатны шүүхийн шүүгч, Ерөнхий шүүгч бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ бусад шүүгчийн шүүн таслах ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцох, тухайлсан хэрэг, маргаантай холбоотой заавар өгөх, удирдамжаар хангах, шүүгчид тодорхой хэрэг, маргааныг нэр заан хуваарилах зэргээр шүүгчийн хараат бус байдалд халдахыг хориглоно.
... АРАВДУГААР БҮЛЭГ ШҮҮГЧИЙН ХАРААТ БУС БАЙДАЛ, ТҮҮНИЙГ ХАНГАХ БАТАЛГАА
42 дугаарзүйл.Шүүгчийн хараат бус байх зарчим, баталгаа
42.1.Шүүгч шүүх эрхмэдлийг хэрэгжүүлэхдээ аливаа этгээдээс хараат бус байж, гагцхүү Монгол Улсын Үндсэн хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан, албан ёсоор нийтлэгдсэн бусад хууль, Монгол Улсын олон улсын гэрээнд захирагдана.
42.2.Шүүгчийн хараат бус байдлыг Монгол Улсын Үндсэн хууль, энэ хууль, бусад хуулиар баталгаажуулна. ...
42.5.Шүүгчийн хараат бус байдалд халдсан, шүүхийн үйл ажиллагаанд саад учруулсан хэн боловч хуулийн хариуцлага хүлээнэ.
Бид нийгэмдээ тэгш эрх, шударга ёсыг шаардаж байгаа бол хуулиа дагах ёстой. Учир нь бид эрх зүйт нийгэмд амьдарч байгаа. Эрх мэдэл нь хуулиас давах юм бол шударга нийгэм бүтээх ямар ч боломжгүй юм аа.
Өөр нэг өнцгөөс харъя
Ерөнхий сайд ийнхүү Дээд шүүхийн ерөнхий шүүгчтэй муудсан гэх энэхүү “мессеж” нь Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч рүү хэн нэгний ашиг сонирхол чиглэж байна гэдгийг харуулж байх магадлалтай.
Ерөнхий шүүгч доод шатны шүүхийн үйл ажиллагааг удирддаг мэт ойлголтыг яагаад нийгэмд өгөх болов. Хууль мэддэггүй амны зоргоор бурдаг “поп” нөхрийн мессеж үү. Эсвэл монголын ард түмнийг “цагаан цаас”, хуулиа мэддэггүй “тэнэг” гэж боддог ашиг сонирхолын зөрчил, эрх мэдлийн төлөөх шуналдаа нүдээ таглуулсан “алиа салбадайн” үйлдэл үү!
Яаж ч бодсон нийгэмд ийм мессэж өгөх ямар нэгэн ашиг сонирхол хэн нэгэнд байна. Ерөнхий шүүгчийн үйл ажиллагаанд бусад шүүгч нарын шүүн таслах ажиллагаа ямар ч хамаагүй гэдгийг дээрх хуулиудаас харж болно. Гэтэл сошиалд түгээд байгаа “утас цохилт” бол нийгэмд Ерөнхий шүүгч бүх шүүхийг мэддэг эрх мэдэлтэй гэх ойлголтыг өгөх гэсэн “сабак” санаа.
Гэхдээ хуулиараа ийм боломж байхгүй. Энэ мэтээр хуулиар үйл ажиллагааг нь зохицуулсан байгууллагуудын үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс улстөрийн нөлөө оруулах нь алсдаа нийгэмдээ асар хортой үр дагаврыг бий болгоно.
Тусгаар тогтнол, Үндэсний аюулгүй байдлаа бодсон ч гэсэн аливаа нэг салбарыг нийтээр нь үйл ажиллагааг нь сулруулах ажлыг улстөрийн ашиг сонирхолын үүднээс хийх юм бол энэ буруу үйлдэл. Үүнийг нь олон нийт өөгшүүлж, дэвэргэх шаардлага ч байхгүй. Сошиал сэвэлтийн буянаар хэн хожиж байгаа вэ гэвэл, улстөрийн ашиг сонирхол бүхий бүлэглэл л хожиж байгаа. Харин ард түмний амьдрал улам бүр дордож, нийгмийн тогтолцооны гажуудал улам бүр зузаарч байна.
Зөв буруугаа ойлгох сөхөөгүй, мэдээллийн шуурганд өртөж байх хооронд бид аль хэдийн алдаагаа засах аргагүй болсон байхыг ч үгүйсгэх аргагүй. Улс орны нөхцөл байдал хурцадмал, дэлхий даяараа эдийн засгийн хүнд нөхцөл байдалд засаглал хоорондын ашиг сонирхолын зөрчил бүхий сөргөлдөөнд бодлогогүй оролцсоноор МОНГОЛ хохирно гэдгийг дор бүрнээ ухаарах хэрэгтэй байна.
Шүүхийн тухай хуулийн 45-р зүйлд Нөлөөллийн мэдүүлэх хөтлөхийг дараах байдлаар хуульчилсан байдаг.
ШҮҮХИЙН ТУХАЙ ХУУЛИАС....
45 дугаарзүйл.Нөлөөллийн мэдүүлэг хөтлөх
45.1.Тухайн хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад шүүгч, шүүх бүрэлдэхүүнд аливаа этгээдээс нөлөөлөхөөр оролдсон бүх тохиолдлыг тэмдэглэн баталгаажуулж нөлөөллийн мэдүүлэг хөтөлнө.
45.2.Энэ хуулийн 45.1-д заасан нөлөөллийн мэдүүлгийн загвар, хөтлөх, шийдвэрлэх журмыг Ерөнхий зөвлөл батална.
45.3.Шүүгч нөлөөллийн мэдүүлгийн зорилго, хууль зөрчсөнөөс үүсэх үр дагаврын талаар хэрэг үүсгэсэн даруйд тухайн хэргийн оролцогчид тайлбарлан, энэ тухай баримтжуулна.
45.4.Нөлөөллийн мэдүүлэг хөтөлсөн шүүгч нөлөөллийн мэдүүлгийг хэрэгт хавсаргаж, хувийг Ерөнхий зөвлөлд хүргүүлнэ.
45.5.Ерөнхий зөвлөл энэ хуулийн 45.1-д заасан нөлөөллийн мэдүүлэгт тэмдэглэн баталгаажуулсан үйлдлийг шалгуулахаар холбогдох эрх бүхий байгууллагад хандаж, шийдвэрлүүлнэ.
45.6.Ерөнхий зөвлөлөөс шилжүүлсэн холбогдох баримт бичгийг эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтан хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор шийдвэрлэж, Ерөнхий зөвлөлд хариу мэдэгдэнэ.
45.7.Ерөнхий зөвлөл эрх бүхий байгууллагаас ирүүлсэн шийдвэрийг олон нийтэд тухай бүр мэдээлнэ.
45.8.Шүүгч энэхуулийн 45.1-д заасан нөлөөллийн мэдүүлгээс гадна энэ хуулийн 44.2-т заасан этгээдтэй уулзсан, харилцсан бөгөөд уг этгээд өөрөө, эсхүл бусдаар дамжуулан тухайн шүүгчид аливаа хэлбэрээр нөлөөлсөн, нөлөөлөхөөр оролдсон, үүрэг, чиглэл өгсөн бол энэ талаарх мэдээллийг агуулсан тэмдэглэл үйлдэж, битүүмжлэн Ерөнхий зөвлөлд ажлын гурван өдрийн дотор хүргүүлэх үүрэгтэй.
45.9.Ерөнхий зөвлөл энэ хуулийн 45.8-д заасны дагуу битүүмжлэн ирүүлсэн тэмдэглэлийг хадгалах бөгөөд эрх бүхий байгууллага, эсхүл шүүгчийн хүсэлтээр холбогдох этгээдэд гарган өгнө.
45.10.Энэ хуулийн 45.8-д заасан үүргээ биелүүлээгүй нь шүүгчид сахилгын шийтгэл хүлээлгэх үндэслэл болно.
Ерөнхий сайдын бас нэг алдаа
Ерөнхий сайдад шүүгч нарын авлигын асуудал байгаа бол шууд л нийгэмд гаргах ёстой. Нуун дарагдуулж, тэрхүү баримтаараа барьцаалж, шүүхийг өөрийн хүсэл сонирхолын төлөө хөдөлгөнө гэдэг бол бас л шударга ёс тогтоох, хулгай нүүрлэсэн нийгмийг цэвэрлэх гэсэн хүсэлтэй хүний үйлдэл гэхэд итгэхэд бэрх.
Монголын өнөөдрийн нийгэм бол эрх зүйт нийгэм учраас хэн эрх мэдэлтэй, хүчтэй, мөнгөтэй нь нийгмийг удирдана гэсэн ойлголт байх боломжгүй юм. Хэрвээ нийгэмд ийм ойлголт бий болвол дарангуйллын нийгэм тогтож, ёс суртахуун арчигдана. Ерөнхийдөө шүүхийн процессын хуулиудад ч гэсэн “...шүүх хэргийн оролцогчийн гаргасан нотлох баримтыг тал бүрээс нь бодитойгоор харьцуулан үзсэний үндсэн дээр нотлох баримтыг өөрийн дотоод итгэлээр үнэлнэ” гэсэн байдаг.
Ерөнхий сайдын үйлдэлтэй холбоотой олон зүйлийг олон талаас нь эргэцүүлж болно. Хамгийн гол зарчим нь бид ёс суртахуунтай, шударга нийгмийг цогцлоон байгуулах гэж байгаа бол хуулийн хүрээнд, хуулийн дагуу л байх ёстой. Түүнээс “поп”-рол нийгмийг хэрхэн сүйрүүлдийг өнгөрсөн хугацаанд хангалттай харлаа шүү дээ.
Б.МӨНХ
