Хууль зүйн ухааны доктор, профессор Б.Батзоригтой тролл хаягуудаас үүдсэн асуудлаар ярилцлаа.
-Нийтийн сүлжээнд тролл хаягуудаас зориудаар хүний нэр төрд халдахаас гадна томоохон төсөл хөтөлбөрүүдийг үгүйсгэдэг гэх мэт сөрөг үр дагавруудыг араасаа дагуулдаг. Зориудаар ингэж худал мэдээлэл тараах нь гэмт хэрэг мөн үү?
-Тролл хаягууд бол зохион байгуулалттай бүлэг. Хууль бус мэдээллийг зохион байгуулалттайгаар түгээж, үүгээрээ орлого олдог гэмт бүлэг юм. Өөрөөр хэлбэл, ноцтой гэмт хэрэг болоод хувирч байна л даа. Жишээлбэл, халаасны хулгай хийдэг таван хүн өөр юу ч хийхгүй зөвхөн энэ зүйлээ хийдэг бол зохион байгуулалттай бүлэг болно. Үүнтэй адил троллууд Эрүүгийн хуулиар хориглогдсон илт худлаа мэдээллийг түгээдэг гэсэн үг. Үүгээрээ иргэдийн санаа бодлыг өөрчлөх зорилготой байдаг.
Харин өөрийнхөө үнэт зүйлийн төлөө дуугарч, үзэл бодлоо нээлттэй хэлж байгаа хүмүүсийг шалгаад, хууль хүчнийхэн үүдэндээ суулгаад байдаг. Гэтэл троллуудыг зохион байгуулалттай гэдгийг нь мэдэж байгаа мөртлөө шалгадаггүй. Эрүүгийн хуульд зааснаар зохион байгуулалттай гэмт бүлэгт гишүүнээр элсэх нь өөрөө гэмт хэрэг. Гэтэл энэ гэмт хэрэгтнүүдийг барьсан гэдэг мэдээлэл ямар ч нийтийн сүлжээнд байдаггүй. Гэвч тэд бодитой оршдог уу гэвэл оршдог. Бүр бид мэддэг, ярьдаг шүү дээ.
-Тэгвэл цахим орчинд зохицуулалт шаардлагатай байна уу. Нэг хүн нэг л хаяг ашиглаж болохоор зохицуулалт хийвэл боломжтой юу?
-Ардчилсан нийгмийн үнэт зүйл бол үзэл бодоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрх чөлөө байдаг. Энэ тухай Үндсэн хуульд "Үзэл бодлоо илэрхийлэх, жагсаал цуглаан хийх" гэж бичсэн байдаг. Жагсаал цуглааныг хуулиараа зохицуулна, харин хязгаарлахгүй гэсэн үг. Харин бусад эрхүүдийг тодорхой хэмжээгээр хуулиар хязгаарлаж байдаг. Харин үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхийг амыг нь тагласан ч янз янзын байдлаар илэрхийлсээр л байдаг. Нэг ёсондоо үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөг хязгаарлах оролдлого хийх тусам үүнийг илэрхийлэх янз бүрийн аргууд бий болдог гэсэн үг. Эсрэгээрээ үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхийн цаана дураараа авирлах, хэт даврах гэх мэт зүй бус зүйлүүд гарч ирдэг. Тэгэхээр үүнийг ямар нэгэн байдлаар хязгаарлах, цензурдэх гэхээсээ илүү хариуцлага хүлээлгэж, шийтгэл оногдуулна гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, террорист үйл ажиллагаанд уриалбал тэр хүнийг бариад, шийтгэх ёстой. Монгол Улсын тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдалд хөнөөл учруулахуйц мэдээлэл тараагаад байгаа хүмүүсийг хаах тусам тэр хүмүүс зүсээ хувиргаад орж ирээд л байна гэсэн үг. Одоо бол VPN гэдэг зүйл гараад ирсэн. Дэлхийн хаанаас ч холбогдоод ороод ирдэг болсон. Өмнө хэлсэнчлэн тролл хаягуудыг нэг хүн хийдэггүй, дандаа зохион байгуулалттай байдаг. Юу хийж байгаагаа, ямар зорилготойгоо хүртэл мэддэг. Тэгээд төлбөр авдаг. Худал мэдээлэл тараавал Зөрчлийн хуулиар хоёр сая төгрөгөөр торгодог. Гэтэл 3-5 сая төгрөг өгөөд тухайн худлаа мэдээллийг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр тараалгаад эхэлж байгаа юм. Ийм байдал хавтгай болсон гэсэн үг. Тэгэхээр тролл хаягуудыг олж тогтоогоод үүнийг ажиллуулж байгаа хүмүүст хуулийн хариуцлага хүлээлгэх асуудал яригдана уу гэхээс биш, тролл хаяг их байна гэдэг шалтгаанаар нийтийн сүлжээг бүхэлд нь цензурдэх төвөгтэй. Мэдээж насанд хүрээгүй хүүхдийг буруу зан үйлд болон мөрийтэй тоглоомд уриалсан бол хориглож болно. Харин троллуудтай тэмцэх гэж байна гэдэг нэрийн дор хатуу цензур тогтоовол үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх маань боогдож эхэлж байна гэсэн үг.
-Тэгвэл тролл хаягаас сэргийлэхийн тулд өөрөөр яаж зохицуулах вэ?
-Тролл хаягаас сэргийлэхийн тулд төр өөрөө мэдээллээ ил тод байлгах ёстой. Албаны нууц нэрийн дор төр бүх мэдээллээ нууцалдгаа болих хэрэгтэй. Ингээд троллуудын мэдээлэл болон төрд байгаа мэдээллүүдийг иргэд ялгаж эхэлнэ гэсэн үг. Гол нь төрд итгэх ард түмний итгэл байхгүй болсон учраас төрийн мэдээллийг хүлээж авахгүй байна. Нөгөө талаар үүнийг хянах гээд бүхэл бүтэн хуулийн байгууллага ажиллаж байгаа. Хуулийн зохицуулалт ч хангалттай байгаа.
Үүнээс сэргийлэхийн тулд их сургуулиудаа хөгжүүлэх ёстой. Их сургуулийн эрдэмтэн, багш нар, лабораториуд хөгжөөд ирвэл тэр дүгнэлтийг хөндлөнгийн хараат бусаар гаргаад ирдэг. Багш нар ер нь худалдагдахгүй байх магадлал өндөр байдаг. Бие даасан, өөрийн гэсэн лабораторитой, олон улсад мэдээллүүд нь гарсан байдаг учраас нэр төрийнхөө төлөө худалдагдсан зүйл хийх магадлал бага. Ялангуяа анагаах ухаан, биологи, шинжлэх ухааны сургуулиудыг хөгжүүлээд ирэхээр аяндаа троллууд байхгүй болно. Гэтэл манайхан эдгээрээ хөгжүүлэхгүй байна л даа.
-Тэгвэл троллуудаас болж ямар эрсдэлд хүрэх магадлалтай вэ?
-Жишээлбэл, Тайширын усан цахилгаан станцыг барихад өчнөөн хүн эсэргүүцэж байсан. Хэрвээ тэр эсэргүүцэл хүчтэй байсан бол тэр станц ашиглалтад орохгүй. Ашиглалтад ороогүй бол том нуур үүсэхгүй, том экологийн систем үүсэхгүй байх байсан. Улмаар баруун аймаг цахилгаанаар хангагдахгүй байх байсан шүү дээ. Хятад, Оросоос цахилгаанаа аваад, тог нь тасраад л явна гэсэн үг. Гол нь төр шийдвэрээ гаргахдаа иргэдийн оролцоог хангах ёстой. Ил тод, шударга байдал алдагдаад эхлэхээр троллуудын хамгийн үржил шимтэй хөрс нь тэр болж хувирдаг. Шударга байдал алга болвол хүмүүс асар их хэмжээгээр бухимдана. Ингээд троллууд мэдээллүүдээ үе шаттайгаар түгээж эхэлдэг. Гэтэл бид энэ хүмүүсийг гэмт бүлэгтнүүд гэж ойлгохгүй байна. Төрийн байгууллагууд нь хүртэл тэдэнд захиалга өгч байна. "Энэ мэдээллийг няцаагаад өгөөч, түгээгээд өгөөч, энэ даргыг унагаамаар байна, ийм зүйл бичээд өгөөч" гэдэг. Энэ мэт троллууд ил тод болсон зүйл. Гэтэл үүнийг олон нийт мэдэхгүй. Мэдээллийг нь хүлээж аваад, савлаад алга болдог. Тэр хэмжээгээр төрдөө итгэх итгэлээ алдаад, буруу төсөөлөл аваад, төөрөгдөлд ордог. Төөрөгдөлд орсон ард түмэн хаашаа л бол хаашаа савладаг.
-Ер нь манайд ямар төрлийн мэдээлэл нийтийн сүлжээнд гаднаас хамгийн ихээр орж ирдэг юм бол?
-Дайн тулаан хийж байгаа газруудын мэдээлэл манайд асар их орж ирдэг. Тэр мэдээллийг ямар нэгэн цензургүйгээр авч, цацаж байна. Энэ дотор троллууд ч байна, бодит хүн ч байна. Оросын тролл, Хятадын тролл, Америкийн тролл, магадгүй Хятад, Тайвань хоёрын асуудал хурцадвал Тайванийн тролл гээд орж ирнэ. Ер нь хүмүүсийн үзэл хандлага, үнэт зүйлийг өөрчлөх мэдээллийн дайн болж байна л даа. Мөн Монголд дэлхийн олон нийтийн сүлжээ бүгд байдаг. Америк, Европт ажилладаггүй сүлжээ Монголд ажилладаг, Хятадад ажилладаггүй сүлжээ Монголд ажилладаг. Үүнийг нэг талаас нь ардчилал гэж ойлгохоор зүйл. Гэхдээ тролл хаягуудыг тарааж байгаа шинжлэх ухаанч бус мэдээллүүдийг няцаадаг их сургуулиудын эрдэмтэн, судлаачдыг дэмжих хэрэгтэй байна.
Г.БАЛГАРМАА
Эх сурвалж: Өдрийн сонин
