ӨНӨӨДӨР ҮНДСЭН ХУУЛИЙН “ТҮГЖЭЭГ МУЛТАЛНА

1500863904_7476.jpg ӨНӨӨДӨР ҮНДСЭН ХУУЛИЙН “ТҮГЖЭЭГ МУЛТАЛНА

Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг өнөөдөр ажлын хэсэг УИХ-д өргөн барих гэж байна. 2016 оны сонгуулиар УИХ-д 65 суудал авсан МАН-аас иргэдийн хүлээсэн нэг зүйл нь энэ байлаа. Тиймээс ч УИХаас ажлын хэсэг гарч 2017 оноос хойш чамгүй бэлдсэн. Зөвлөлдөх санал асуулга явуулж, орон даяар таниулга хийж олон нийтээс санал авсан. Гэвч УИХ-ын таван чуулган дараалан хэлэлцэж эхэлсэнгүй. Уг төсөл эхэндээ Ерөнхий сайдын эрх мэдлийг нэмэгдүүлж Ерөнхийлөгчийнхийг бууруулах заалтуудтай байв. Товчхондоо, 2015 онд АН эрх барьж байх үедээ санаачлаад бүдэрсэн хуулийн төсөлтэй утгын хувьд нэг гэсэн үг. Ерөнхийлөгч Засгийн газарт чиглэл өгдөг, хууль санаачилдаг, шүүх хуулийн байгууллагын удирдлагыг томилуулахаар санал оруулдаг эрх мэдлүүдийг хязгаарлаж засаглалын ойлгомжгүй байдлыг засна гэж байв. Энэ эрх мэдлийг дагасан “Шударга бусын хонгил” гэх яриа хүртэл бий.

Үндсэн хуульдаа парламентын засаглалтай байх тухай дурдсан ч бодит байдал дээр хагас Ерөнхийлөгчийн засаглалтай мэт ч харагддаг талтай. Харин одоо өргөн барихад бэлэн болсон хуулийн төсөлд Ерөнхийлөгчийн эрх мэдэлд халдсан заалт нэг ч үлдээгүй гэнэ. Харин 2025 оноос Ерөнхийлөгчийг нэг удаа зургаан жилийн хугацаатай сонгогддог болгох тухай санал туссан гэдэг яриа байна. Бас нэг онцлох зүйл нь Үндсэн хуулийг УИХ-ын гишүүдийн гуравны хоёроос дээш хувь нь дэмжсэнээр буюу 51-ээс дээш гишүүд дэмжиж байж хэлэлцүүлэх ёстой.Ингэхдээ Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийг чуулганаар хийсний дараа иргэдээс санал асуулга авах магадлал өндөр. Ард нийтийн санал асуулгын тухай хуульд “Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн асуудлаар санал асуулга явуулж болно” гэсэн заалт байдаг.

Хэдийгээр явуулах албатай гэсэн утгатай биш боловч яг өнөөгийн байдлаар эрх баригчид санал асуулга явуулах замыг сонгох магадлалтай. МАХН-аас Шинэ Дээд Үндсэн хуулийн төсөл гэгчийг санаачилсныг парламентад суудалгүй намууд дэмжихээ илэрхийлж санамж бичигт гарын үсэг зурчихсан. Хэдийгээр төрийн эрх барих эрхгүй улс төрийн хүчний санаачилсан хууль хэлэлцүүлэгдэхгүй боловч зүгээр парламентын гадна талд дэмжлэггүй л гэсэн ойлголт төрүүлж байна. АН-ын хувьд ч Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд таатай хандахаа больчихоод байгаа. МАНаас сонгогдсон УИХ-ын гишүүн Д.Хаянхярваа ч Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд болгоомжтой хандаж байгаагаа удаа дараа илэрхийлэх болов.

Түүн шиг бодолтой хүн гишүүдийн дунд цөөнгүй байж мэднэ. Тэгэхээр эрх баригчид суудлынхаа тоонд эрдэх бололцоо муу тул санал асуулгыг сонгох болов уу гээд байгаа хэрэг. Хэрэв хүч түрэн хууль батлах оролдлого хийвэл бусад улс төрийн хүчнүүдэд улс төр хийх шалтаг болно. Хойтон жилийн сонгуулиа бодвол ийм эрсдэл гаргахгүй байх. Ард нийтийн санал, асуулгын тухай хуульд зааснаар бол Үндсэн хуулийн асуудлаар хэлэлцүүлэг явуулдаг юм гэхэд асуултыг маш товч тодорхой заасан байх учиртай аж. Нэг үгээр тийм, үгүй эсвэл зөвшөөрөхгүй, зөвшөөрнө гэсэн товчхон санал өгөх ёстой. Хамгийн сонирхолтой нь санал өгөх бол дээрх хуульд зааснаар сонгуулийн насны иргэдийн 50-иас дээш хувийн дэмжлэгтэйгээр өөрчлөнө гэж бий. Монгол Улсад сонгуулийн насны хоёр сая орчим иргэн бий гэж үзвэл сая гаруй хүн нь өөрчлөх талаар оруулсан саналуудыг зөвшөөрч байж Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл батлагд ах билээ.

Нүсэр ажил болох нь гарцаагүй. Өмнө нь Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг хэлэлцэх бол УИХ 30 хоногийн турш ганц үүн дээр ажиллах хуулийн зохицуулалттай байв. Харин УИХ-ын дэгийн тухай хуульд орсон өөрчлөлтөөр хуулийн төслийг өргөн барьсны дараа УИХ-ын Байнгын хороод 14 хоногийн дотор шийдвэрлэснийг чуулганаар 45 хоног хэлэлцэхээр болсон. Ингэхдээ зайлшгүй шаардлагатай хуулийг дундуур хэлэлцэх боломжтой гэж байгаа.

Хуулийн эцсийн байдлаар гарсан төсөл нь хууль тогтоох эрх мэдэл, гүйцэтгэх  эрх мэдэл , шүүх эрх мэдэл, нутгийн удирдлага, нам, Үндсэн хуулийн Цэц гэсэн зургаан багц асуудлын хүрээнд Үндсэн хуулийн 19 заалтад өөрчлөлт оруулахаар тусгагдаад байгаа юм билээ. Энэ нь Үндсэн хуулийн нийт зүйл заалтын 27 хувь болж байгаа аж. Хэрвээ 30 хувийг хэтэрсэн бол нэмэлт, өөрчлөлт биш шинэчилсэн найруулга болоод хувирчихна. Тиймээс ажлын хэсэг дээр олон нийтээс ирсэн саналуудын олон давтагдсан, гол хэрэгцээтэй гэж үзсэнийг нь түүвэрлэн ингэж тогтоосон болов уу. Ямартаа ч хоёр жил гаруй дуншиж буй Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг УИХ-д өргөн барьж буй нь “түгжээнээсээ мултарсан” гэдгээ зарлаж байгаа хэрэг юм. Батлагдах эсэх нь УИХын гишүүд тэр тусмаа эрх баригч намынхан дотроо хэр сайн нэгдэж, багцлагдаж чадахаас шалтгаалах билээ.

ЭХ СУРВАЛЖ: ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН

Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу:

СЭТГЭГДЭЛ (0)

ШИНЭ МЭДЭЭ