Ж.АМАРСАНАА: ЭРХ БАРИГЧИД АН-ЫН ХИЙСЭН АЖЛААР "ГОЁЖ" БАЙГАА

a6a6480cc2d378813b8f7e87b98bde93.jpg Ж.АМАРСАНАА: ЭРХ БАРИГЧИД АН-ЫН ХИЙСЭН АЖЛААР "ГОЁЖ" БАЙГАА

"Бодлогын цаг" булангийн энэ удаагийн зочноор  Эрүүл мэндийн бодлогын зөвлөлийн дарга Ж.Амарсанааг урьж ярилцлаа.

-Эрүүл мэндийн бодлогын зөвлөл зөвлөмж боловсруулж, Ардчилсан намын даргад өргөн барьсан. Ямар зөвлөмж боловсруулсан юм бэ?

-Эрүүл мэндийн бодлогын зөвлөл гол чиглэлийн зөвлөмжүүдийг боловсруулан өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сарын 28-нд "ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОДЛОГЫН ЗӨВЛӨМЖ 1.0"-г Ардчилсан намын дарга С.Эрдэнэд өргөн барьсан. 2019 онд зөвлөмжийнхөө дагуу илүү нарийвчилж ажиллана. Тухайлбал, "ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОДЛОГЫН ЗӨВЛӨМЖ 1.0"-д шинэ хууль санаачлах асуудал, салбарт хэрэгжихгүй байгаа болон шинээр боловсруулах шаардлагатай журам, удирдамжууд, эрх баригчдын мөрийн хөтөлбөр, амлалтуудыг сануулах, шаардах асуудлууд багтсан. Нийт 10 чиглэлээр бодлогын зөвлөмж гарсан. Үүнд нэгдүгээрт эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний тухай бий. Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ дотроо анхан шатны болон төрөлжсөн нарийн мэргэжлийн тусламж үйлчилгээ гэж хуваагдаж байгаа. Дараа нь зонхилон тохиолдох эндэгдэл өвчлөлийг бууруулж, тогтвортой хөгжлийн зорилтыг хангах гэсэн хэсэг бий. Үүний зэрэгцээ эрүүл мэндийн салбарын бүтэц зохион байгуулалт, эрүүл мэндийн даатгал, санхүүжилт, хөрөнгө оруулалт, хууль эрхзүйн орчин, хүний нөөцийн бодлого, нийгмийн болон сэтгэцийн эрүүл мэнд, эм хоол хүнс, вакцин, шинэ технологи, уламжлалт анагаах ухаан, эрдэм шинжилгээ, судалгаа гэсэн 10 хэсгээс бүрдсэн бодлогын бичиг баримтыг боловсруулаад байна. "ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОДЛОГЫН ЗӨВЛӨМЖ 1.0"-г боловсруулахын тулд эрүүл мэндийн бодлогын зөвлөлийн гишүүдээс гадна энэ салбарт олон жил ажилласан эрдэмтэн, судлаачид, эмч, мэргэжилтнүүдтэй хамтран ажилласан. Бид өнгөрсөн онд салбарын 1000 орчим эмч, мэргэжилтэн, ажилтан албан хаагч, иргэдийн төлөөллийг хамруулсан чуулга уулзалтыг Төрийн ордонд зохион байгуулсан. Өөрөөр хэлбэл,"ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОДЛОГЫН ЗӨВЛӨМЖ 1.0"-г зөвхөн Ардчилсан намын хэсэг  хүн сууж байгаад боловсруулсан юм биш. Маш олон талаас нь харж, судалж, олон хүний саналыг тусгаж задлан шинжилж боловсрууллаа.

-Тэгэхээр энэ онд зөвлөмжөө ажил хэрэг болгох, нарийвчлан судлахад анхаарч ажиллах нь ээ?

-Чиглэлийн зөвлөмжид юу хийх нь тодорхой байгаа. Харин зарим заалтыг яаж хэрэгжүүлэх нь тодорхой бус байгаа юм. Тиймээс энэ онд зөвлөмжөө илүү задалж, маш сайн нарийвчлах шаардлагатай байна. Байгаа хуулийнхаа хүрээнд шийдэх юм уу, шинэ хууль санаачлах шаардлагатай юу, эсвэл сайдын тушаал, Засгийн газрын тогтоолоор шийдвэрлэх боломжтой юм уу, салбар хоорондын үйл ажиллагаагаар зохицуулах уу зэрэг ажлын дараалал, үе шат, аргачлалыг боловсруулах хамгийн хүнд ажил энэ онд биднийг хүлээж байна. Олон улсын өмнө хүлээсэн үүргээ өнөөдөр Монгол Улс биелүүлж чадахгүй байгаа. Тухайлбал, өвчтний аюулгүй байдлыг хангах олон улсын конвенцод бид гарын үсэг зурсан байдаг. Эрүүл мэндийн яамтай шууд хамааралтай 13, ямар нэгэн байдлаар дам хамааралтай 20 буюу нийт 33 хууль, Засгийн газрын 46 тогтоол, Ерөнхий сайдын 8 захирамж, УИХ-ын 5 тогтоол байна. Гэвч цаасан дээр буучихсан эдгээр хууль, захирамж, тогтоолуудад хэрэгжиж чадахгүй байгаа зүйл заалтууд маш олон бий. Хэрэгжихгүй байгаа шалтгаануудыг нь олж, тодорхойлоод салбарын сайдад өргөн барина. Энэ бол зөвхөн намын асуудал биш. Иргэний эрх үүрэг гэж харж байгаа.

-Эрх баригчдын мөрийн хөтөлбөрт эрүүл мэндийн салбарт хийж, хэрэгжүүлэх нэлээн олон ажил байсан. Хэрэгжилт хэр байна?

-2016-2020 оны мөрийн хөтөлбөрт Эрүүл мэндийн салбарт хэрэгжүүлэхээр тусгасан 22 заалт бий. Энэ бол эрх баригчдын ард түмэндээ өгсөн амлалт. Үүнээс хэрэгжиж байгаа нь найм, хэрэгжиж байгаа эсэх нь тодорхойгүй 14 зүйл заалт байна. Эрх баригчдын амлалтын ердөө гуравны нэг нь дөнгөж хэрэгжиж эхэлж байна шүү дээ. Үлдсэн гуравны хоёр нь амлалтын төвшинд хэвээр байгаа. Гэтэл Засгийн газрын бүрэн эрхийн хугацаа нь талдаа орчихлоо. Энэ хугацаанд амлалтынхаа үлдсэн хэсгийг хэрэгжүүлж амжих уу. 1,5 жил бол эрч хүчтэй, зүтгэлтэй ажиллаж чадвал бас ч гэж чамлахаар хугацаа биш. Харин урсгалаараа хөвөх юм бол юу ч амжуулж чадахгүй л өнгөрнө. Төрөөс Эрүүл мэндийн талаар баримтлах бодлого гэж байдаг. Үүн дотор тодорхойгүй байгаа 48, хэрэгжиж байгаа 20 заалт байна. Мөн л дээрх мөрийн хөтөлбөрийн хэрэгжилттэй л адил. Төрөөс эмийн талаар баримтлах бодлого гэж байдаг. 75 зүйл зүйл ангиас хэрэгжиж байгаа нь 37, тодорхойгүй байгаа нь 38. Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний хөгжлийн бодлого гэж бий. Эндээс хэрэгжиж байгаа нь 11, тодорхойгүй байгаа нь 31. Энэ бүхнээс харахад Эрүүл мэндийн салбарт хийгдээгүй ажил маш их байна. Өнгөрсөн хугацаанд эрх баригч МАН хоёр удаа Засгийн газар байгуулж ажиллалаа. Засгийн газар солигдоод сайжирсан зүйл харагдахгүй байна. Бодлогын түвшинд хийгдсэн ажил алга. Тиймээс манай бодлогын зөвлөл “ташуур” болж ажиллах ёстой.

-Эмч, багш нар гудамжинд жагсаж байж цалингаа багахан хувиар нэмүүлж байна. Эмч нарын ажлын ачааллыг  цалин хангамжтай уялдуулан шийдэх ямар боломж байна вэ?

- Өнөөдөр эмч нар гудамжинд жагсаж байна. Гэтэл эмч хүн өөрөө хамгийн өндөр зардлаар мэргэжлээ эзэмшдэг шүү дээ. Сургуулиа төгсөх гэж зургаан жил эцэг, эхийнхээ халамжийн дор амьдарч байна. Төгсөөд дахиад хоёр жил резидентээр суралцдаг. Ингээд бие дааж, өөрсдөө цалинтай болтлоо бараг 10 жил явж, маш их санхүүгийн бэрхшээл дундуур, хувийн эрсдэл хүлээж олж авдаг мэргэжил. Ингэж эзэмшсэн мэргэжлийнх нь үнэлэмж өнөөдөр ямар төвшинд байна? Авч байгаа цалин нь хэд байна? Үүнээс болж өнөөдөр энэ мэргэжил үнэгүйдэж байна, бухимдал үүсч байна шүү дээ. Мэргэжлийн онцлогийг нь мэдрэх хэрэгтэй байна. Ямар ч улс оронд хамгийн өндөр цалинг нь эмч нар авдаг. Үүнээс гадна өргөн хүрээний мэдлэг чадвартай, ерөнхий мэргэжлийн эмч буюу generalist эмч нарын тоог нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгаа. Яагаад гэхээр манай эмч нар хэт явцуу хүрээнд мэргэшээд байна. Ингэснээр төсөв хэмнэх боломжтой. Жишээ нь үдээс өмнө зүрхний эхог хардаг, үдээс хойш дотрын үзлэгээ хийчихдэг байдлаар хөрвөж ажиллах юм бол олон орон тоо хэмнэх боломж бүрдэнэ. Энэ хирээрээ харин цалинг нь нэмчих ёстой. Цалингаа нэмээд орон тоогоо хэмнэх боломж байсаар байтал хэрэгжүүлж чадахгүй байна.

-Сүүлийн жилүүдэд эмч мэргэжлийн үнэ цэнэ буурч, тэр хэрээр эмч, иргэн хоорондын итгэлцэл алдагдаж байна. Салбарын хэмжээнд хүний нөөцийн бодлого ямар төвшинд байна вэ?

-Анагаах ухааны чиглэлээр боловсрол олгодог их дээд сургуулиудыг хязгаарлах цаг нь болжээ. Монгол Улс анагаах ухааны боловсрол олгодог сургуулиудынхаа тоогоор дэлхийд бараг тэргүүлэх хэмжээнд хүрээд байна. Гэтэл Япон улсад 1,8 сая хүний дунд 1 анагаах ухааны сургууль байдаг. Монгол Улс гуравхан сая хүнтэй хэрнээ найман анагаах ухааны сургуультай байх жишээтэй. Өөрөөр хэлбэл, нэг хүнд ногдож байгаа анагаах ухааны сургуулийн тоогоор дэлхийд тэргүүлэх хэмжээнд хүрчихсэн байгааг анхаарахгүй орхиж болохгүй ээ. Үүнийг дагаад сургалтын чанар, хөдөлмөрийн зах зээл дээрх мэргэжлийн илүүдэл үүсч байна. Тиймээс хэрэгцээтэй эмчийг сайн хөтөлбөрөөр чанартайгаар бэлтгэх нь маш чухал байгаа. Сургалт явуулах бааз эмнэлгүүдийг олноор байгуулж, зохицуулалтыг нь хийх шаардлагатай байна. Өнөөдөр бааз эмнэлэггүй анагаах ухааны сургуульд сурсан оюутнууд зөвхөн онолын мэдлэгтэй төгсдөг. Гэтэл эмч хүн бол эмнэлэг дээрээ хонон, өнжин ажиллаж, суралцаж байж өдөр тутмын практик мэдлэг эзэмшиж, гардан үйл ажиллагааны чадвар нь өндөр болдог юм. Үүнээс гадна эмчийн мэргэжлийн цалин, урамшуулал хангамжийг ажлын ачаалал, онцлог, орон нутгийн алслалттай нь уялдуулан нэмэгдүүлэх замаар нийгмийн баталгааг нь хангах ёстой. Уг нь өнөөдөр өрхийн эмнэлэгт хамгийн өргөн хүрээний мэдлэг, чадвартай эмч нар ажиллах ёстой. Гэтэл дөнгөж сургууль төгссөн хүүхдүүдийг өрхийн эмнэлэгт ажиллуулж байна. Энэ бол тогтолцооны гажуудал. Жишээ нь Англид өрхийн эмнэлэгт хамгийн өргөн хүрээний мэдлэг, чадвартай универсал эмч нар ажилладаг. Английн загвар нэлээд сайнд тооцогддог л доо. Тиймээс цаашид бид энэ чиглэл рүү явах ёстой гэж үзэж байгаа. Түүнчлэн хүн амын насжилт, онцлог, анагаах ухааны хөгжилтэй уялдуулж, төрөлжсөн эмч, мэргэжилтэн, эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн инженер, техникийн ажилтнуудыг өндөр хөгжилтэй орнуудад бэлтгэх шаардлагатай. Мөн эмчлэх, сувилах, эм барих мэргэжлийн зэрэг олгох шалгалтыг чанаржуулж, орчин үеийн арга технологийг нэвтрүүлэх, субъектив нөлөөллийг бууруулж, цахимжуулах ёстой.

-ЭХЭМҮТ-д амаржихаар очсон эмэгтэйг хүлээж аваагүйгээс болж хүүхдээ өвлийн хүйтэнд гадаа төрүүлсэн тохиолдол гарсан.  Олон нийт маш их бухимдаж, шүүмжилж, эсэргүүцсэн. Ер нь эмчлэх эрх олгохдоо зөвхөн онолын мэдлэгээс гадна ёс зүй, хуулийн шалгалт авдаг болчихвол мэргэжлийн үнэлэмж тэр хэрээр сайжирна гэж бодож байна. 

-Эмчийн лиценз олгодог шалгалт нэлээн хангалтгүй, учир дутагдалтай байгаа. Би Эрүүл мэндийн Дэд сайдаар ажиллаж байхдаа лиценз олгодог шалгалтыг нэг шат ахиулсан. Тухайн үед 1000 орчим асуулттай, хуруу зузаан цагаан номоор эмчийн лиценз авах шалгалт өгүүлдэг байсан. Энэ шалгалтыг би 10 мянган асуулттай болгочихсон юм. Гэтэл шалгалт өгч байгаа хүмүүсийн 95 хувь нь унасан. Шалгалтын асуулт хэцүү байгаагүй л дээ. Манай анагаах ухааны сургуулиудад заадаг хичээлийнх нь дагуу асуулт бэлдээд тоог нь нэмэхэд л 95 хувь нь унасан байдаг. Тухайн үед миний төлөвлөгөө эхний гурван жил Монголынхоо асуултаар шалгалтаа явуулаад яваандаа үе шаттайгаар олон улсын хэмжээний асуултыг оруулаад чанаржуулъя, дараа нь гардан шалгалтыг нь авдаг болъё гэж зорьж байсан. Үүний дараа ёс зүй, хуулийн мэдлэгээр нь шалгалт авдаг болъё гэж зорьж байсан юм. Ингэж эмч болох шалгуурыг нэлээн ахисан төвшинд хүргэх зорилготой байсан. Харамсалтай нь би Дэд сайдын албыг хоёрхон жил хашсан. Эхний алхмаа хийсэн ч чанаржуулалт хийгдээгүй. Үүнээс гадна дадлагажигч эмч нарын оролцоог нэмэгдүүлж, цалинжуулах асуудал бий. Монгол бол дэлхийд цор ганц дадлагажигч эмч нь цалингүй ажилладаг улс. Ийм тогтолцоо дэлхийн хаана ч байхгүй. Яагаад гэхээр резидент гэдэг бол эмчлэх эрхээ авчихсан шууд цалинжих эрхтэй дадлагажигч эмч. Хэдийгээр дадлагажиж байгаа боловч цалин авах л ёстой. АНУ, Англи, Японд ч ялгаагүй дадлагажигч эмч нар цалинждаг. Гэтэл Монголд дадлагажигч эмч нар цалин авдаггүй эсрэгээрээ төлбөр төлөөд суралцаж байгаа. Энэ бол үнэхээр өрөвдмөөр, харамсмаар гажуудал. Энэ гажуудлыг арилгах ёстой. Мөн эмч, өвчтөний харилцан итгэлцлийг нэмэгдүүлэх шат дараалсан алхмуудыг хийх шаардлагатай. Эрүүл мэндийн салбар заавал алдаатай ажиллах ёсгүй л дээ. Салбарын хэмжээнд гарч буй алдааг бууруулахын төлөө ажиллах хэрэгтэй. Гэхдээ алдаа гарсан тохиолдолд хэтэрхий хөөрөгдөж, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр шуугиж, хөөсрүүлснээс болж эмч, өвчтөн хоорондын итгэлцлийг замхруулаад байна. Эмч нарыг эмч нар нь шалгадаг байя. Шүүх, шүүхдээ ижил мэргэжлийн эмч нар нь шүүдэг, алдаа, оноог нь хэлдэг, сануулдаг, шүүмжилдэг байя. Түүнээс биш дотрын эмч мэс заслын эмчийн алдааг шүүнэ гэдэг бол дэндүү өрөөсгөл. Яагаад гэхээр мэс заслын эмчийн алдааг шалгах мэдлэг дотрын эмчид байхгүй. Мэс заслын эмчийг мэс заслын эмч нь л шалгана. Тиймээс ижил мэргэжлийн эмчийн хяналтын зөвлөл байгуулах хэрэгтэй. Үүнээс гадна бид нэг зүйлд анхаарах хэрэгтэй. Ямар ч шинжлэх ухааны мэдлэггүй, мэргэжлийн сургуулийг нь төгсөөгүй, шидтэнүүдэд эрүүл мэндээ битгий даатгаач ээ гэж хэлмээр байна. Өөрийнхөө амь насыг шууд хутганы ирэн дээр тавьж байгаагаас өөрцгүй. Шидтэн, өөрийгөө өргөмжилөгч нарыг цэгцлэх цаг нь болсон. Хүний өвчнийг эмчлэх боломжгүй болгож, цаг хугацаа алдуулж байна. Гудамжинд нэг мухлаг гаргачхаад хүн эмчилж байна гэвэл уучлаарай, тийм боломжгүй.

-Танай бодлогын зөвлөл Эрүүл мэндийн даатгалаас хөнгөлж буй эмийн асуудлаар судалгаа хийсэн байсан. Эмийн хөнгөлөлт буурсан уу?

-Бид өнгөрсөн онд Эрүүл мэндийн нийгмийн даатгалаас хөнгөлөлт үзүүлэх эмийн жагсаалтыг 2016 онд батлагдсан эмийн хөнгөлөлттэй харьцуулсан судалгааг манай зөвлөлийн баг хамт олон хийсэн юм. Үнэхээр эмийн хөнгөлөлт нэмэгдээд байгаа юм уу, эсвэл улам буураад байгаа юм уу гэдгийг судалсан. Хөнгөлөлтийн жагсаалтад шинээр 400 гаруй эмийн нэрийг оруулчихсан юм байна. Эсрэгээрээ хөнгөлөлтийн хэмжээ эрс буурчихсан байгаа. Өөрөөр хэлбэл, хөнгөлөлтийн хүрээ тэлж, шинээр олон эм нэмэгдэх боловч үйлчлүүлэгчдийн халааснаас гарах мөнгөний  хэмжээ эрс нэмэгдсэн.

-Та салбарын Дэд сайдаар ажиллаж байсан. Ажиллах хугацаандаа салбартаа ямар ажил хийсэн бэ?

-Дэд сайдаар ажиллах хугацаандаа хийсэн хэд, хэдэн ажил бий. Элэгний өвчлөл Монгол хүний нас баралтын хоёрдугаар шалтгаан болсон хэвээр байна. Үүнийг бууруулахын тулд элэгний С вирусын эсрэг хөтөлбөр боловсруулж, эмийг оруулах ажлыг эхлүүлсэн. Үр дүнд нь Монгол Улсын 40 орчим мянган иргэн С вирусээсээ салсан. Монгол Улсын хэмжээнд С вирустэй 200 мянган иргэн байгаа гэж үзвэл тавны нэг нь вирусээсээ салжээ. Энэ бол тухайн үед эхлүүлсэн ажлын үр дүн. Хөтөлбөрийн хүрээнд бид ирээдүйд гарах 6-7 их наяд төгрөгийг хэмнэсэн юм шүү дээ. Хэрэв С вирустэй хүн явсаар байгаад өвчин нь даамжраад элэг шилжүүлэн суулгах мэс засал хийлгэхээр болоход Монгол Улсын төсвөөс нэг хүнд 85 сая төгрөг гардаг. Өнөөгийн Засгийн газрын “гоёж” байгаа “Элэг бүтэн Монгол” хөтөлбөр, транс тосны эсрэг ажлуудыг бид анх санаачилж эхлүүлсэн.

-Ардчилсан намын шинэчлэл тодорхой үе шаттайгаар үргэлжилж байна. Намын шинэчлэл хэр бодитой, үр дүнтэй болж байна вэ?

-Намын шинэчлэлийн хүрээнд хийгдсэн томоохон алхмуудын нэг нь Бодлогын зөвлөлүүд. Өмнө нь янз бүрийн фракци, бүлэглэлээр хуваагдаад, ашиг сонирхлоороо хоорондоо өрсөлддөг байсан. Тэгвэл өнөөдөр АН бодлогоороо өрсөлдөж байна. Энэ бол эрүүл өрсөлдөөн. Бодлогын зөвлөлүүдийн эрүүл өрсөлдөөн улам эрчимжих тусам Ардчилсан намын ирээдүйд хэрэгтэй, цаашилбал Монголын ард түмэнд хэрэгтэй. Ардчилсан нам зөв өрсөлдөөнийхөө голдрилд хэдийнээ орсон гэж хэлэх байна. Бодлогын зөвлөлүүдийг энэ онд цагийн хуваариар ажиллуулахаар болсон. Үүнд маш их баяртай байгаа.

 

Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу:

СЭТГЭГДЭЛ (0)

ШИНЭ МЭДЭЭ