“ЧӨДӨРТЭЙ” МОНГОЛЧУУДЫН ДОРОЙТОЛ БА ЦУС ОЙРТОЛТЫН АЮУЛААС АВРАХ ЦАГ

19-1TA.png  “ЧӨДӨРТЭЙ” МОНГОЛЧУУДЫН ДОРОЙТОЛ БА ЦУС ОЙРТОЛТЫН АЮУЛААС АВРАХ ЦАГ

-Монголын төрийн албан тушаалыг авлигачид, анд нөхдүүд, танил садангууд эзэлж байна-

Гуравхан сая гаруй хүн амтай Монгол улсын хөгжлийн зам эрээнтэй бараантай. Ийм цөөхөн алга дарам ард түмнийг Монголын "худалдагч" төр, засаг ядрааж, зовоож, залхааж амьдруулж байна. Ард иргэдийн энэхүү үнэн дүр төрх бол төрийн засгийн буруу бодлогын үр дагавар.

Сүүлийн жилүүдэд ихэнх иргэд Монголын төр, нийгмийг магтахаас илүүтэй шүүмжилдэг болсон. Мөн төрдөө гомдож яваа, цөхөрч яваа, цаашид яаж амьдрах вэ, байрны түрээсийн мөнгөө яаж олох вэ, ажил хаанаас олж хийх вэ, намайг авах болов уу, өглөө, оройгүй шударга, ажиллаа. Гэвч дарга, захирал цалингаа гүйцэд өгөхгүй, ажил хөдөлмөрийг минь мөлжиж, бага хөлсөөр үнэлж байна. Одоо яах вэ.

Өндөр үнэтэй байр сууцны үнэ буураасай. Нэг байртай болох юм сан. Сургалтын төлбөр, эрүүл мэндийн эмчилгээний төлбөр ч өндөр. Хаанаас мөнгө, хандив гуйж, биеэ эмчлүүлэх вэ гэх мэт бодол тархиа гашитлаа бодоостой иргэд олон. Ийм нэгэн шаналгаатай, өрөвдөлтэй амьдрал Монголд үргэлжилсээр. Ийм хариуцлагагүй “мангас” шиг нийгэмд яаж амьдарна даа гэж шаналж, зовж, хаашаа явах вэ хэмээн эргэцүүлэн бодож, эсвэл түгшиж, бухимдан ярьж байгаа хүмүүс ч олон. Энгийн нэгэн, хүлцэнгүй ард түмний амьдрал үнэндээ бодит байдалд юутай гутамшиг, уйтгартай, айдастай, юутай өрөвдөлтэй.

Хүлцэнгүй байвал та юуг ч бүтээж, хийж чадахгүй, амьдралдаа ямар ч өөрчлөлтийг авчирч чадахгүй нийгэмд алхаж яваагаа мартах ёсгүй. Харин эрх мэдэл бүхий хүмүүстэй найрч, хуйвалдаж, шударга бусаар олсон олз, омог, ашгаараа амьдралдаа эд хөрөнгийн өөрчлөлтийг л хийж чадах байх. Харамсалтай нь оюуны, сэтгэлийн өөрчлөлт, шинэчлэлт бусармаг явдалтай, оюуны доройтолтой хүмүүст тийм амархан шингэхгүй л дээ.  

Энд төрөөс хийсэн болон хийж буй сайн ажил үйлсийг буруутгахыг хүссэнгүй, бас магтан сайшаахыг хүсээгүй. Гагцхүү бодит үнэн дүр ямар байгааг тодотгож, эрс өөрчлөлт хийлгэхийг монголчууд та бүхнээс хүсэж, зорьж буй нь энэ.

Монголын үнэт баялаг, энэ нийгмийн өв хөрөнгийг төрийн болон бизнесийн хүрээний хэсэг бүлэг хүмүүс эзэмшиж, баяжин амьдардаг нь нууц биш. Гэтэл хүн амын талаас дээш хувь нь амь дэнслэн амьдарч явна. Ард түмнээ уландаа гишгэсэн төрийн болон бизнесийн хүрээний хэсэг бүлэг луйварчдыг яагаад төрийн албанд залсаар байгаа юм бэ монголчууд аа. Тэд бидний энерги, хүчийг сорж байна. Итгэл, найдврыг минь, хүсэл мөрөөдөл, зорилгыг минь боогдуулсан бодлого, хориг нь миний, таны амьдрал руу халдсан “халдлага” мэт.   

Би эрх чөлөөгөө эдлэж байна” гээд цээжээ балбаж, аархаж байна

Тэд биднийг аврахгүй, хамгаалахгүй, хайрлахгүй, халамжилдаггүй. Харин ялгаварлан гадуурхагдсан иргэдэд нийгмийн халамжтай холбоотой хуулийн заалтууд тэгш, шударга хэрэгжихгүй байна. Жишээ нь, хүнсний талоныг ямар иргэнд, ямар шалгуураар, бодит ямар үнэлгээгээр олгож байгаа нь ойлгомжгүй байх юм. Гудамжаар хир хуралдсан шуудай үүрээд, хог түүж яваа таны аав, ээж шиг, эмээ, өвөө шиг, эгч, ах шиг, дүү шиг хүмүүст хүнсний талон олгогдож байна уу гэвэл худлаа хариулт л гарна.

Монголчууд бид дуугаа хурааж, өдрийн ажлаа хийсэн болж амьдрах биш харин ч тэмцэн босох цаг иржээ. Төрийн толгойд тоглож яваа тэд ард түмний нэр, алдраар гадаадаас мөнгө зээлж, гуйж, өөрсдөө тансаглан амьдардаг нь үнэн.

Гадаадын зарим орнууд ард түмнийхээ төлөө их зүйлийг хийсэн талаар мэдээллэж байна. Жишээ нь, Саудын Араб, Хорват улсын ерөнхийлөгчид ард түмэндээ орон сууц, эрүүл мэнд,боловсрол зэргийг үнэгүй олгож, тэр ч байтугай бизнес хийхийг хүссэн иргэддээ хүүгүй, барьцаагүй зээл олгодог байна. Мөн төрийн өндөр албан тушаалтан, яамд, агентлагийн дарга, албан хаагчдийнхаа нэмэгдэл хангамжийг ч хасаж, ард түмнийхээ төлөө хэрэгцээтэй бүхнийг боломжит нөхцлөөр зориулсан сайхан үлгэр жишээнээс манай төр засаг суралцаж, хэрэгжүүлэх ёстойг хатуухан сануулъя. Түүнчлэн Монголын нийгмийн төлөвлөлт, хот зохион байгуулалт алдагдаж байгаа нь далдуур үндэсний сүйрэл, үндэсний аюулгүй байдлын сул дорой байдлыг ч харуулсаар.

Улс орон, ард түмнийхээ төлөө санаа зовж яваа нэгэн иргэнтэй тааралдаж, санал солилцоход Монголд олон тулгамдсан асуудал нүүрлээд байгааг ухаарч ойлгоод, шийдвэр гаргаж чаддаг нэг ч төрийн зүтгэлтэн байхгүй байгаа талаар онцолж ярьсан.  

Түүний ярьснаар нэгд, Монголын нутаг дэвсгэрийг шинэ хотын төлөвлөлтөд оруулж хөгжүүлэх хэрэгтэй. Жишээ нь, Өвөрхангай руу ч юм уу  хаашаа юм дэд бүтцийн төлөвлөлтийн төсөл гаргаад, бодит үйл ажиллагаа явуулж баймаар юм. Монголчууд бид дуурайх, идэвхгүй байх сэтгэлгээнээс салж, зоримог, өөдрөг хөдөлмөрлөж, амьдаръя. Хэрэв аль нэгэн орон нутагт шинэ хот босгочихвол аль нэгэн хулгайч, луйварчин компаниуд дагаж очиж суурьшина. Мөн зарим айлын авгай нар атаархаад, шуналтаж тэнд очиж байр авахаар зорьж амьдарна шүү дээ. Тэнд хэн очиж амьдрахыг зохицуулах хэрэгтэй. Мөн Шанхай шиг бизнес төв Монголд байхгүй. Одоо манай улс буруу төлөвлөлтөөр хөгжиж байгаа.

Хуучин баамын, шавар барилгуудаа нурааж, тэр газарт тохижилт, бүтээн байгуулалтаа хийвэл яасан юм гэж бодогддог. Хэдийгээр монголчуудыг өөрчлөлт шинэчлэлийн зам руу оруулснаар бүх хүмүүст эрх чөлөөг өгсөн. Улс төрийн ч, эдийн засгийн эрх чөлөөг ч өгчээ. Эхлээд бидэнд эдийн засгийн эрх чөлөөг өгсөн ч улс төрийн эрх чөлөөг төр барьж байна. Гэтэл одоо бүх хүмүүс амьдрахын тулд хувь хувьдаа ямар нэгэн ажил, бүтээн босголт хийх гээд зүтгэж, “би эрх чөлөөгөө эдлэж байна” гээд цээжээ балбаж, аархаж байна. Манай улсад тогтолцооны хувьд алдаа гарсны илрэл энэ юм. Ийм хандлагыг өөрчлөх цаг болоод байна.

Хурим хийх гэж байгаа хосуудын гурван үеийн түүхийг нь авч үзэж, шийдвэрээ тогтоож болно

Хоёрт, Төр, нийгэм, бизнесийн хүрээнд олон том авилгачид бий болжээ. Энэ аюулт, хор уршигтай асуудлыг яаралтай, шударга шийдэхийг шаардаж байна.

Гуравт, Хот төлөвлөлттэй холбоотой асуудлыг хөгжүүлэх, манервлах ганц том матеваци бий. Одоогийн байдлаар улсын хэмжээнд цус ойртолтын асуудал өндөр түвшинд хүрсэн. Хуучин цагт залуучуудыг илгээлтээр хөдөө, аймгуудад илгээн, ажиллуулж байсан нь хүний эрхийг зөрчиж байна гэж ардчилал анх Монголд үүсэхэд шүүмжилдэг байлаа. Гэтэл энэ нь монголчуудын цус сэлбэж байсан, монгол үндэстэнг цэврээр нь хойч үедээ авч үлдээх хамгийн том бодлого байжээ. Харамсалтай нь, одоо маш олон аймгуудад цус ойртолт өссөн тухай улаанаар зурагдаж байна.   

Гэтэл цус ойртолтой холбоотой нэг асуудал нийгэмд гарч, цочроон, түгшээх боллоо. Маш олон айхтар, онц ноцтой гэмт хэргүүд үйлдэгдэж байна. Энэ бол цусны ариун бус байдалтай холбоотой учир гажиг, манекууд бий болсных юм. Үүнийг төр, засаг, монголчууд бид яаж харж, авч үзэх ёстой вэ гэдгээ төлөвлөх шаардлагатай болжээ. Хөрш зэргэлдээ орнууд хосууд хурим хийхэд цусыг нь шинэчилж байна.

Тэгвэл монголчууд бид уламжлалт соёл, заншлаа баримтлан хурим хийх гэж байгаа хосуудын гурван үеийн түүхийг нь авч үзэж, шийдвэрээ тогтоож болно. Үүнээс цааш нь бид ургийн бичгээ тэмдэглэж, хөтлөөд байх нь чухал гэдгийг сануулъя. Тиймээс хот төвлөрөлт, хот зохион байгуулалт, төлөвлөлтийн асуудлыг цэгцлэсний ач холбогдол нь монгол үндэстний цусны ариун байдал батлагаажих юм.

Дөрөвт, Нутаг дэвсгэрийн төвлөрлийг сааруулж, хөгжилд авчрах нэг хүчин зүйл бол их, дээд сургууль, коллежи төгсөөд ажилд орох гэж байгаа залуусыг хөдөө орон нутгаасаа эхлэн томилж баймаар байна. Намын гишүүдээс болон хэн нэгэн хүнийг удирдах албан тушаалд томилохдоо ч эхлээд хөдөө орон нутагт ажиллуулах журам гаргавал яасан юм. Тэр нутаг дэвсгэрийн ард түмний хүнд, хэцүү, бэрхшээлийг томилогдсон дарга мэдэж, ойлгоод, дадлага туршлагатай болж, гарцаа олно.

Хотын төв, аймгийн төвдөө суурьшиж, дарга болдог тогтолцоогоор дарга болж, амьдардаг хүмүүс Монголд олон бий. Гэвч тэр хөдөө, сумдын нийгэм, аж амьдралыг хөгжүүлэх зүрх, сэтгэлтэй хүн байхгүй байна. Энэ бол үндэсний аюулгүй байдал доройтсны шинж. Энэ асуудалд иргэн бүр онцгой анхаарч, хандлагаа чиглүүлэх ёстой.

Монголын дарга төвтэй нийгэм ирээдүйгүй бөгөөд тааламжгүй л санагддаг

Тавд, Монголын төрийн албан тушаалыг авлигачид, анд нөхдүүд, танил садангууд эзэлж байна.

Эдгээр саналуудыг тодотгож, үндэсний аюулгүй байдал, цус ойртолт, албан тушаалын сүлжээ бизнесийн талаар СХД-ийн иргэн цааш нь ярихдаа бид нийтээрээ хохирогч, хэн ч энэ тухай зоригтой тэмцэж, ярихгүй, нэхэмжлэл гаргахгүй байгаа. Бусад орнуудад иймэрхүү асуудлаа ард иргэд нь шүүхэд шууд шилжүүлж, шүүх нь шалгаад, төр буруутай бол нөхөн төлбөрөө олгож байна. Гэтэл манай улсад шүүхийн шударга, зөв хандлагатай практик ч байхгүйд харамсаж байна. Авлигач, луйварчид нь төрийн албыг наймаалцдаг тогтолцоонд шүүх төрийг буруутгаж, шийдвэр гаргах зориг, бодлого гаргаж чадахгүй юм.Тиймээс Монголын дарга төвтэй нийгэм ирээдүйгүй бөгөөд тааламжгүй л санагддаг юм гэв.

Тэрээр доорхи саналыг нэмж хэлж, байр сууриа илэрхийлсэн юм.

Зургаад, Залуучууд болон зарим хүмүүсийг сэтгэлгээний ядуурлаас гаргахын тулд хандлагыг нь өөрчилж, боловсролын чиглэлд анхаарч, хүн байхын учрыг ойлгуулж, хүмүүжүүлж, сургах хэрэгтэй болжээ. Жишээ нь, 60 нас хүрэхэд залуус огт хүндлэхгүй байна гэж ярих хүн таардаг. Мөн ажлын өрөөнд настай хүн ч юм уу, хуучин ажиллаж байсан хүн орж ирээд, уулзаад гарах болвол хэн нэгэн ажилтан тохойноос нь түшээд үдэж гаргадаг ёсыг хэн ч байсан биелүүлж байвал сайхан харилцаа хүмүүст төлөвшнө. Хамгийн наад захын харилцааны энгийн соёлд сэтгэлгээний хандлагаа өөрчлөх хэрэгтэй. Дараа нь тэр хүн “Намайг үүд хүртэл гаргаж өглөө” хэмээн сэтгэл, оюундаа тунгаан бодож, сэтгэл ханамжтай байна шүү дээ.

Мөн аав, ээж, ах, эгч нь дүү нараа сайн хүмүүжүүлж, гурван цагийн эргэх холбоотой байх ёстой. Ингэж үр хүүхдийнхээ амьдралд сайн шийдвэр гаргаж чадахгүй бол цаг хугацаа, орон зайн хувьд алдах болно. Дүү нарыг сайн хүмүүжүүлж, оюун бодлоо тэдэнд, олон түмэнд түгээсний дараа та ч юм уу, хэн нэгэн миний үр хүүхдүүдэд зориулж шийдвэр гаргаж чадна. Ер нь хувиа бодсон нийгэмд хүмүүс өөрсөддөө л зориулж ажиллаж, амьдардаг, тэд таны төлөө биш гэдгийг бүх хүмүүст ойлгуулмаар байна. Гадаадаас хуулбарлан хэрэгжүүлж байгаа зарим ажлууд Монголын бодит амьдралд наалддаггүй.

Долоод, Ард түмний гэгээрэл, соёл, боловсролд аялал жуулчлал их том үүрэгтэй байдаг. Бүх аймгуудын нутаг ус, уул модтой холбоотой зураг, мэдээлэл агуулсан товхимол ном ховор байх юм. Аймаг, нутгуудын зөвлөлөөс гаргасан товхимол номнуудад бага зэрэг мэдээлэл байдаг. Дотоодын аялал жуулчлалд яам бодлогоор анхаараасай. Буриад улсын Байгаль нуур гээд гоё нутаг руу монголчууд их аялж байна. Үүнтэй адил Монгол нутаг  бүрийн байгалийн гайхамшиг, соёлыг түгээх хэрэгтэй.

Нөгөө талаас Солонгос улсын кинонууд баатрын тухай түүхийг дандаа харуулдаг. Солонгосчууд киногоороо үндэсний баатарлаг түүхээ үзэгчдэд харуулж чадаж байна. Тэгвэл монголчууд бид их зузаан түүхтэй ард түмэн.Тиймээс аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх зорилгоор Монголын газар нутгуудын дов толгод, уул усны талаархи түүхийг бичиж, кино хийж яагаад болохгүй билээ.

Монголын аялал жуулчлалын гайдууд монгол орны нутаг орон бүрийн тухай түүхэн талаас ярих зүйлгүй зогсож байгаа нь харагддаг. Тэдний мэдлэг, мэдээлэл нимгэн, тааруу байна. Гэтэл ярих түүх Монголд их бий. Жишээ нь, би Архангай нутгаар аялахдаа бүтэн тойрч, үзмээр байна. Аялал жуулчлалын компаниуд миний, иргэн таны ийм хүслийг биелүүлж чадах уу гээд асуудал дэвшүүлж болно.

Энэхүү иргэний ярьсан сэтгэл түгшээсэн, эмзэглүүлсэн онц чухал асуудал, санаануудыг эргэцүүлвээс Монголын нийгэм, монгол хүний сэтгэлгээ "чөдөртэй" байна. Гэвч хийх ажил их харагдана. Чөдөртэй монголчуудын доройтсон сэтгэлгээнд монголчуудын цус бохирдсоор байх гэж үү.

Монголын хөгжил, ард түмний аж амьдралын чанар, соёл, дэвшлийн эхлэл энэ бүх асуудлыг зөв замд удирдан чиглүүлж, шийдэх нь хамгийн гол гогцоо юм. Үүнийг хэн хийж чадах вэ. Тэр хүн, тэр шударга, зоригтон хаана байна вэ?

www.ardchilal.mn Б.БАЯРМАА

 

Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу:

СЭТГЭГДЭЛ (0)

ШИНЭ МЭДЭЭ