О.МАШ-ЭРДЭНЭ МОНГОЛЫН УГСААТНЫ ЗҮЙН 10000 ШАХАМ ЭД ЗҮЙЛ, СУДАР НОМ ЦУГЛУУЛЖЭЭ

p1cdh7s0t01gtv6p815bj1mehhnv3.jpg О.МАШ-ЭРДЭНЭ МОНГОЛЫН УГСААТНЫ ЗҮЙН 10000 ШАХАМ ЭД ЗҮЙЛ, СУДАР НОМ ЦУГЛУУЛЖЭЭ
Нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн 4-р хороо буюу Яармагт Монголын Угсаатны зүйн Гэр музей байгуулсан О.Маш-Эрдэнэ гэж хүн байдгийг бид дуулаад, түүнтэй утсаар яриад очиж сурвалжилж болох уу гэж асуухад уриалагхан хүлээж авсан юм.

Ингээд бид түүний гэрийг нь заалгаж аваад Яармагийг зорилоо. Биднийг очиход нэг залуу хашааны үүдэндээ тосч авлаа. Хашаандаа битүү мод тарьсан бөгөөд жирийн л нэг айл байв. Харин хашаанд 3-4 нохой уяатай байх агаад бидэн рүү айхтар хуцан боргож байв. Залуу за ийшээ ор гээд нэлээд хуучин таван ханатай монгол гэрт орлоо.

Гэрийн шалыг цементэлсэн байх бөгөөд гэр дүүрэн эртний эд өлгийн зүйлсийг байрлуулжээ. Гаднаас 60 гаруй насны эрдэм бичгийн болов уу гэж хэн ч харсан хэлэхээр хүн орж ирж бидэнтэй мэндэлсэн нь О.Маш-Эрдэнэ гуай аж. Бид  МОНЦАМЭ агентлагаас яваагаа тайлбарлаж, түүнтэй танилцлаа.



Тэрбээр хууль эрх зүйн болон хэлний мэргэжилтэй. Маш-Эрдэнэ ах орос, англи, франц, герман, перс хэл эзэмшсэн бөгөөд 1974-1983 онд тухайн үеийн МАХН-ын Төв хороонд ажиллаж байжээ. Мөн 1981-1983 онд МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга Ю.Цэдэнбал даргын туслахаар ажиллаж байжээ. Тэрбээр 1983-1987 оны долдугаар сар хүртэл Афганистан улс дахь БНМАУ-ын Элчин сайдын яаманд ажиллаж байсан дипломатч хүн юм байна.

Тэрбээр, Европын болон дэлхийн олон улс орноор зорчиж байжээ. Биднийг тосч авсан залуу бол түүний хүү М.Золбаяр гэнэ. Энэ залуу англи, орос, герман, япон хэл эзэмшсэн бас л эрдэм номын хүн бөгөөд аавтайгаа адилхан Монголын түүх соёлоо дээдэлдэг нэгэн аж.



О.Маш-Эрдэнэ Монголын угсаатны зүйн холбогдолтой зүйлсийг 1990 оноос л бага сагаар цуглуулсаар хуучны эд зүйлийн нэлээд цуглуулгатай болжээ. Улмаар 2005 оноос Угсаатны зүйн гэр музей болгож хүмүүст сонирхуулж эхэлсэн байна. Хуучны сархигнаг тоонотой 4 хана гэрт тийм ч олон эд зүйл багтахгүй болохоор нь энэ 5 ханатай гэрт байнгын болгоод эд зүйлсээ байрлуулаад Гэр музейгээ байгуулсан аж.

Ингээд О.Маш-Эрдэнээс Гэр музейнхээ талаар танилцуулахыг хүссэн юм.  

Тэрбээр, “Энэ гэрт гэхэд л 300 гаруй эд зүйлс байгаа. Ер нь миний 30 гаруй жил цуглуулсан модон авдар, хайрцаг, сав суулга, төмөр тогоо, мод, зэс, гууль, төмрөөр хийсэн шанага, хувин сав, таваг, гуулин данх, айргийн хөхүүр, ширээ, сандал, малгай, ууж, дээл хувцас, эмээл, хазаараас эхлээд тэмээнд тохоод  хүүхдээ суулгадаг “өөжин”, нохойны идүүр, морин хуур зэрэг хөгжмийн зэмсэг, бурхан шашны  эд зүйл гээд нүүдлийн ахуй, соёлын бүх л эдлэл хэрэглэл бий.



-Та энд байгаа зарим эд зүйлсийн талаар товч танилцуулна уу?

-Жишээ нь хуучны нэг ч хадаас ороогүй углуургатай модон авдар гэхэд 200 гаруй байна. Манай номын сан хөмрөгт Алтангэрэл, Жадамба, Их хөлгөний болон уншлагын судрууд, Чойрын номууд  гээд 3000 гаруй судар ном байгаа. Эдгээрийг нэгтгээд тооцохоор багцаагаар 10 мянга орчим хуучны эд зүйлс бий болов уу. Тухайлбал, 100 гаруй жилийн настай 19-р зууны баян айлын хүүхдийн  уужтай дээл энэ байна. Монголын ЮНЕСКО-гийнхан ном гаргах гээд хот хавиас айрагны хуучны хөхүүр хайгаад олоогүй, тэгээд манайд байгааг мэдээд ихэд олзуурхаж байлаа.



Японы Киотогийн Их сургуулийн нэг эрдэмтэн модон сав суулганы гарал үүслийн талаар 27 жил судалгаа хийж Африкаас гаралтай юу, Латин Америкаас  эсвэл Азиас юмуу гэдгийг тогтоохоор ажиллаж байгаа хүн юм билээ. Тэр хүн 4 жилийн өмнө Монголд 3 хоногийн хугацаатай ирээд Түүхийн музейд байдаг нэг гэрт модон эдлэл байгааг хараад орж сонирхохыг хүсэхэд ажилтнууд хориглож бүр зургийг нь авах гэхэд авхуулаагүй аж.



Тэгээд мань хүн урамгүйхэн нутаг буцах гэж байхад түүний хэлмэрч охины ээж нь намайг таньдаг болохоор энэ тухай надад хэлсэн юм. Манайд модон сав суулга байлгүй яахав гэсэн юм. Япон судлаач тэр дороо л манайд ирээд модон сав суулга үзээд бүр нүд нь сэргээд л ихэд олзуурхаж билээ.

 

Гэр музейн баруун хатавчинд дөрвөн эвэртэй хонины толгойд модоор их бие хийгээд байрлуулжээ. Энэ ямар учиртай болохыг лавлахад, “Хөвсгөл аймгийн мянгат малчны хотонд төрсөн дөрвөн эвэртэй хонины толгой юм. Энэ бол тэр айлын сэтэртэй хонь юм. Монголчууд хайртай малаа сэтэрлээд заазлахгүй тахин шүтээд байгалийн жамаар нь наслуулаад нүд аниулдаг уламжлалт зан үйл байдаг. Надад 7-8 жилийн өмнө авчирч өгсөн юм. Бас нэг зүйл сонирхуулахад, 1800-гаад оны үед томоохон гавьж ламын хэрэглэж байсан үнсэн самбар надад байна. Үүнийг ЮНЕСКО-гийн биет бус өвд бүртгүүлэхээр бид саналаа бичээд өгсөн байгаа.



Хөвсгөлийн бөөгийн нэлээд эртний иж бүрэн өмсгөл энэ байна. Бид Монголын урлаг, соёл, шашин түүх судлаач нартай их холбоотой байдаг. Тэднээс нэлээд зүйл мэдэж авдаг, бас зөвлөгөө авна. Удган, зайран хоёрын өмсгөлийг нэг дор байлгаж болохгүй л гэдэг юм билээ” гэж ярьсан юм.

Нүүдэлчин овог аймгийн гэрийн эзэн хүн өөрөө л мужаан, дархаа хийдэг бол эхнэр хүн цагаан идээгээ боловсруулах, хоол ундаа хийхийн зэрэгцээ малынхаа арьс, ноосоор гутал, хувцас хунараа оёж, урлаж ирсэн түүхэн уламжлалтай билээ.

Нүүдэлчин монголчуудын эдлэл хэрэглэлийн нэг онцлог нь нүүдлийн ахуй, соёл, сэтгэлгээтэйгээ уялдсан авсаархан, олон хувилбараар ашиглаж болдог, зай бага эзэлдэг, эвхэгддэг, аяны зориулалттай, бөх бат бөгөөд ур хийц нь өвөрмөц байдаг.



Өдрөөс өдөрт биднээс холдож буй нүүдэлчин ахуй, соёлоо хойч үедээ уламжлуулан таниулах, олон түмэндээ сурталчилах нэгэн нэрийн хуудас нь энэхүү угсаатны зүйн гэр музей юм. Тус музейд XVII-XX зууны эхэн үеийн монголчуудын нүүдэлчин сэтгэлгээ шингэсэн ахуй, соёлыг илтгэсэн сав, суулга, хувцас, хэрэглэл, шашны эд зүйлс байрлуулсан нь сонирхогчид, гадаадын жуулчдын анхаарлыг татахаас аргагүй юм.

Угсаатны зүйн эд зүйлс цуглуулагч аав, хүү хоёр Монголын уламжлалт цайны ёсны талаар өргөн судалгаа хийж цаашдаа энэ тухай өргөн мэдээлэл өгөх ажлыг эхлүүлээд байгаа аж. Монголчууд цайг ихэвчлэн малын сүүгээр сүлж шар тос, хужир давс, тосорхог тэжээллэг хийдгээрээ бусад үндэстний хэрэглэдэг цайны төрлөөс өвөрмөц ялгаатай. Нүүдэлчин монголчуудын цайны жор, чанах арга барил, дэг жаягийг бодитоор үзүүлж сонирхуулахаар зэхэж байгаа юм.



Мөн монголчуудын “Тогоо нэрэх ёсон” ямар байдгийг ч гадаадын жуулчдад таниулан, сурталчилахаар судалгаа хийж байна. Монголчуудын хэрэглэж ирсэн ундаа бол цагаагаар нэрсэн архи буюу “Монгол нэрмэл архи” юм. Үүнийг нэрмэл, шимийн, сүүний гэх мэтээр нэрлэдэг. Жирийн монгол айлын тогоо нэрэх сонгодог хувилбарыг үзүүлэн тайлбарлах боломжтой. Жуулчдад, сонирхогчдод зориулан улирлын байдлаас шалтгаалан амталгаа явуулах зэргээр сонирхолтой санааг сэдээд байгаа юм.

Яармагийн гэр хороолол дунд байрлах энэхүү Гэр музей байгаа 0,8 га газрыг энэ шинээр сууцжуулах дахин төлөвлөлтөд оруулахгүй гэдгийг ХУД-ийн Засаг захиргаанаас шийдвэрлэжээ. Иймд Гэр музейг санаачлагч О.Маш-Эрдэнэ, М.Золбаяр нар энэ газар дээрээ шинэ музейн барилга босгохоор төлөвлөөд байгаа гэдгээ ч бидэнд баяртай дуулгаж байсан юм.

Тэдний хурааж цуглуулсан ном судар, авдар, сав суулга зэрэг эд зүйлсийг байрлуулах газар байхгүй учраас ихэнх нь чингэлэгт хадгалаатай байгаагаа ч бидэнд харуулж байв.

Д.Өлзий
Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу:

СЭТГЭГДЭЛ (0)

ШИНЭ МЭДЭЭ