БАГАНУУРЫН УУРХАЙ ДАМПУУРАХ УУ?

sd_fds_dsf.jpg БАГАНУУРЫН УУРХАЙ ДАМПУУРАХ УУ?

Багануурын уурхайн удирдлагууд 40 жилийнхээ ойд эрчимтэй бэлдэж морь уралдуулах, бөх барилдуулах, зочид төлөөлөгчид хүлээн авах, урлаг соёлын арга хэмжээ гээд тунчиг завгүй байна. Олон зуун сая төгрөг төсөвлөн наргихаар зэхэж буй Багануурын өнөөгийн удирдлагуудад баярлах зүйл их бий бил үү. Ямар ямар бахдам амжилт гаргасан билээ. Нэрлээд явчихаарай. 

Тус уурхайн нүүрсний нөөцийн ихэнх хэсэг тусгай зөвшөөрөл нэрээр хувийн компанийн мэдэлд очсон. Ашиглалтын талбай дээр нь тусгай зөвшөөрөл олгогдож улаан цайм дээрэм хийхэд өнөөгийн удирдлагууд юу хийсэн байж таарах уу. Хулгай дээрмийг харсаар байж олигтойхон шиг тэмцээгүйн учир шалтгаан юу юм бол. Яг үнэндээ бол Багануурын уурхайн үе үеийн удирдлага тусгай зөвшөөрлийнхөө сунгалтыг хийлгээгүй, төлбөрөө төлөөгүйн улмаас ихэнх талбайгаа алдсан гашуун боловч үнэн түүх бий. 

Багануурын уурхайн нийт тоног төхөөрөмж, машин техникийн 80 хувийн ашиглалтын хугацаа хэтэрчихсэн үзүүлэлттэй. Өр зээлийн хэмжээ 100 тэрбум төгрөг даваад явчихсан. Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газраас байнгын алдагдалтай ажилладаг Багануурын уурхайг хувьчлах аж ахуйн жагсаалтанд оруулчихсон билээ. Энэ жагсаалт гарангуут уурхайн эд хөрөнгийн үнэлгээ хүртэл үнэгүйдэж тэрбумын үнэтэй байр нь гэхэд 100 сая төгрөг болчихсон гэнэ. Өөрөөр хэлбэл авах тал аль хэдийнэ бэлэн болж Багануурын уурхайг үнэгүйдүүлж эхэлжээ. Нийт хувьцааны 25 хувь хувьд очсон бөгөөд ганц том алхахад Багануурын уурхай хувийн хэвшилд очиход бэлэн болжээ.

Багануурын уурхай жилд 3-6 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай гэдэг ч чинээндээ тултал ажиллаж байсангүй. Нэг тонн нүүрсээ 31500 төгрөгөөр өртөгөөр олборлож 29700 төгрөгөөр цахилгаан станцуудад өгдөг. Цахилгаан станцууд Багануур, Шивээ-Овоогоос хүчээр шахам нүүрс авч өдийг хүртэл амь амьжиргааг нь залгуулж байгаа билээ. Цахилгаан станцууд хувийн хэвшил ч юм уу, өөр газраас газраас нүүрс аваад эхэлбэл Багануур хот Детройт шиг дампуурлаа зарлаж орхино.

Өр зээлтэй, олборлолт хийхэд хүндэрсэн, тоног төхөөрөмж хуучирсан, ашиглалтын талбайгаа бусдад алдчихсан, хаягдал ихтэй гэдгээ зарласан Багануурын уурхай цаашлаад 27 мянган иргэний амьдрал тун бүрхэг байгаа юм. Уг нь бол 40 жилийн ойдоо зориулан урилга хэвлүүлж явахын оронд цаашид яаж амьд үлдэх талаараа багануурчууд бодох цаг болжээ.

Багануурын уурхайн хувьчлал эрчимтэй яригдаж байгаагийн учир юу бэ. Нэгдүгээрт нүүрсний уурхайг түшиглэн хятадууд 700 мегаваттын хүчин чадалтай цахилгаан станцаас үүдсэн байж болох. Хятадууд цахилгаан станц барих сургаар Багануурийн уурхайг хувьчилж аваад нүүрс зарахаар шийдсэн ч байж болох. Мөн цахилгаан станц барих хятадын тал Багануурын уурхайн хувьчлалыг захиалсан байж болно.

БНХАУ-ын Засгийн газрын санхүүжилттэй концессоор баригдах цахилаан станц бол Багануурын уурхайн аврал юм. Хэдий болтол төмөр замаар танктай хятадууд орж ирнэ гэж айж суух вэ. Хятадын талын гэрээнд “Цахилгаан станцад нүүрсээ өгөх, бүтээгдэхүүн худалдан авах” гэсэн заалтууд бий. Хөрөнгөө гаргаж байгаа тал цахилгаанаа борлуулах, нүүрс авах гэрээгээ одооноос эхлэн бодох нь зүйн хэрэг юм.

Монголчууд сүүлийн 50 жил тавдугаар цахилгаан станц барих талаар ярьсан ч ахиц гараагүй. Гол учир шалтгаан гэвээс ОХУ-ын зүгээс эрчим хүчээ борлуулах нэгэн сувгаа хаахыг хүсээгүй юм. “Тунгалаг тамир” кино дээр Итгэлт “Эрдэнэ чи мориор яахав. Манай адуунаас аль дуртайгаа унаж яв” гэдэг шиг оросууд хэрэглээний цахилгаанаа хангалттай ав гэдэг билээ.

Муухай аашаа хөдлөхөөр цахилгааны унтраалга, шатахууны цоргоо хаадаг муухай зантай. Тийм учраас монголчууд цахилгаан станцтай болох, бусдын хараа хяналтаас гарах нь туйлын зөв болов уу. Эхний ээлжинд хятадууд хөрөнгөө гаргаад бариг л дээ, дараа нь Засгийн газар маань бяртай болоод худалдаад авч болно, 21 жил хүлээгээд үнэ төлбөргүй ч авч болно. Энэ бол дэлхий дээр байдаг шударга бизнесийн зарчим шүү дээ.

Гэтэл багануурчууд “Хятадууд эзлэх гээд байна” хэмээн хашгиралдаж байгаа сураг дуулдах юм. Бас бус аж ахуйн нэгжүүд тухирч, тусгайлан тэмцэгч нарыг явуулсан гэх сураг чимээ ч дуулдана. Хятадуудын барих цахилгаан станцад 10 сая тонн нүүрс жилдээ хэрэглэнэ тооцоо бий. Энэ бол багануурчуудын хувьд том боломж учраас наана нь уурхайн хүчин чадал, тоног төхөөрөмжөө сайжруулах өр ширнээсээ салах хэрэгтэй.

Толгой удирдлага “Эрдэнэс-Монгол” компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Түмэнцогтын хувьд өр ширэндээ баригдсан Багануурын уурхайг өөд татах ямар санаачилгыг дэмждэггүй нь харагдана. Тоног төхөөрөмж, зээл тусламж авах, өр ширээ дарахыг нь огт дэмжихгүй байгаа юм. “Эрдэнэс-Монгол” компанийн тухайд 1,4 тэрбумын өртэй бөгөөд өөрийгөө яахаа мэдэхээ байдалтай байна.

“Эрдэнэс-Монгол” компанийн гүйцэтгэх захирал Ц.Түмэнцогтын хөшүүн хойрго энэ байдлаас харвал Багануур, Шивээ-Овоо хоёроо дампуурлууд бусдад хувьчлах барьж байна уу гэлтэй. Хоёулаа нүүрснийхээ нөөцийн талбайг бусдад алдчихсан. Шивээ-Овоо 2,7 тэрбум тонн хүрэн нүүрсний нөөцтэй байснаас 2,2 тэрбумаа хасаг луйварчинд алдчихсан. Төрийн эрхэнд байгаа томцуул бараг бүгд “Нүүрсний хулгай”-тай холбоотой учраас яалтай билээ.

Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу:

СЭТГЭГДЭЛ (0)

ШИНЭ МЭДЭЭ