Д.Насанжаргал: Монголд импорт орлох жимс жимсгэнийг тариалахад ханцуй шамлаж орох хэрэгтэй

Насанжаргал.jpg Д.Насанжаргал: Монголд импорт орлох жимс жимсгэнийг тариалахад ханцуй шамлаж орох хэрэгтэй

Монголын Жимс жимсгэний үндэсний холбооны тэргүүн Д.Насанжаргалтай Монголд жимс жимсгэнэ ихээр тарьж, гадаад зах зээлд гаргах асуудлаар ярилцлаа.

-Монголд жимс, жимсгэний үйлдвэрүүд гадаадад бүтээгдэхүүн гаргах боломж ямар байна вэ?

- Манай холбоо 2007 онд “Монголын чацаргана тариалагч, үйлдвэрлэгчдийн үндэсний холбоо” нэртэй байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж эхлээд өдий хүрч байна. Холбооны гол үйл ажиллагаа эх орондоо чацаргана болон бусад жимс жимсгэнийг тариалах, технологи нэвтрүүлж бүтээгдэхүүний чанарыг сайжруулан нэр төрлийг олшруулах, стандарт, техник технологитой холбоотой баримт бичгийг мэргэжлийн байгууллагуудтай хамтран боловсруулж батлуулж ажиллаж байна. Мөн хамтран гаргасан баримт бичгийг мөрдүүлэх, судалгаа, сургалт, сурталчилгаа мэдээллийг өргөжүүлэх зэрэг мэргэжлийн холбоодын чиг үүрэгт нийцсэн үйл ажиллагаа явуулдаг. Харин академич Ч.Авдай тэргүүтэй холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүд “Чацаргана” нэртэй жимс жимсгэний салбарыг хөгжүүлэх МУ-ын Засгийн газрын хөтөлбөрийн төсөл боловсруулж яамандаа танилцуулж дэмжүүлж байлаа. Энэ хөтөлбөр нь 2010 онд Засгийн газрын 60 дугаар тогтоолоор батлагдан хэрэгжиж байгаа.  Манай улсын хамгийн том үйлдвэр болох “Шар доктор” нэрийн бүтээгдэхүүнтэй Живэртийн оргил, саяхан ашиглалтад орсон Хаан жимс компаний “Хуба Хаяа”, мөн “Увс хүнс” үйлдвэрийг дурдья. Эдгээр үйлдвэрүүдийнхээ хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, эргэлтийн хөрөнгөөр дэмжих, бүтээгдэхүүнийг нь гадаад зах зээлд гаргах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд төр засаг, банк санхүүгийн зүгээс дэмжлэг өгвөл чацаргана түүний бүтээгдэхүүн мах махан бүтээгдэхүүний дараа экспортонд гаргах хамгийн боломжтой юм.

-Чацаргана жимсээр энэ үйлдвэрүүд хэчнээн нэр төрлийн жимстэй бүтээгдэхүүн хийж байна вэ?

-Үндсэн хоёр бүтээгдэхүүн хийж байгаа. Хагас боловсруулсан түүхий эд, үйлдвэрийн үндсэн түүхий эдэд тулгуурлаж хийж байгаа. Харин чацарганы тос нь шүүс, үрийн тос гаргадаг. Энэ хоёроос гадаад зах зээлд хамгийн эрэлт хэрэгцээтэй нь үрийн тос нь юм.

- Гадаад зах зээлд чацарганы үрийн тос юунд хэрэглэх гэж эрэлт ихтэй байдаг юм бэ. Монголд ашиглах боломж байхгүй юу?

-Чацарганы үрийн тос нь гоо сайхан болон эмчилгээний бүтээгдэхүүн хийхэд гол үндсэн түүхийн эд нь болдог. Мөн гадаад зах зээлд эрэлттэй нь чацарганы цэвэр жүүс байгаа юм. Цэвэр жүүсээр ундаа, бусад концетрацитай ундааны төрөл зүйлсийг гадаадад хийж байна. Харин Монголын хувьд дотооддоо ундаа, шүүс, варенье зэргийг боловсруулж байна

-Гадаадын оронд чацаргана оролцуулсан хэчнээн төрлийн бүтээгдэхүүн хийдэг туршлагаас судалсан байх. Энэ талаар товч дурдна уу?

-Өнгөрсөн онд бид Герман Улсад чацарганы үйлдвэрлэл, тариалалтай танилцаж, явж байхад гучхан га талбайд чацаргана тариалсан компани байна. Энэ компани 101 төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг гэж ярьж байсан. Эндээс эрүүл мэнд, хүнс, гоо сайхны зэрэг олон нэр төрлийн бүтээгдэхүүн гаргаж авч байна.

-Зөвхөн чацарганаас 101 төрлийн бүтээгдэхүүн гаргаж байгаа юм уу?

-Тийм.Гэхдээ чацарганыг зөвхөн дангаар нь биш жишээлбэл, сүүтэй, гурилан бүтээгдэхүүнтэй, бусад төрлийн жимс жимсгэнэтэй хольж шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг юм билээ. Тэр ч байтугай хоолны орцонд оруулж, нэр төрлийг нь олшруулж байна. Мөн эрүүл ахуй, гоо сайхны саван, шапунь, тос зэрэгт чацарганыг оруулсан байдаг. Ер нь тэнд маш олон төрлийн бүтээгдэхүүн хийж байна. Тиймээс бид гадаад орны туршлагаас санаа авч, цаашдаа чацарганаар хийх бүтээгдэхүүний нэр төрлийг олшруулах шаардлагатай гэж үзэж байгаа.

-Ингэхэд Монголд жимс жимсгэнэ тариалж байгаа хувийн хэвшилд гадаадын хөрөнгө оруулалт, технологийг  татаж оруулахад  ямар боломж байдаг вэ?

-Монголд газар тариалангийн салбарт үр тариа, төмс хүнсний ногоо дотоодын хэрэгцээг 60-70 хувь хангаж байна. Гэтэл өнөөдрийн байдлаар газар тариалангийн салбар дотроос эрүүл мэндийн чухал бүтээгдэхүүн болох жимс жимсгэний хангамж маш хомс байгаа. Монголд 95-96 хувь нь импортын жимсээр иргэдээ хангаж байна. Жилдээ бараг 20-иод сая доллар гадаад руу урсч байгаа юм. Тиймээс Засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр чацаргана төдийгүй бусад жимс жимсгэнийг манай орны байгаль цаг уурын нөхцөлд, эсвэл дэвшилтэт технологиор тариалж болох ажлыг далайцтай хийх ёстой. Жишээ нь, халуун орны нөхцөлд ургадаг жимсийг Хятад хөршийн туршлагаас авч болно. Хятадад энгийн нарлаг хүлэмжинд дулааны нөхцөл шаарддаг усан үзэм, тоор, чавга, интоор гүзээлзгэнэ, лийр зэрэг маш олон жимсийг тариалж, маш их ургац авч байна.

-Ойрын үед ямар төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна вэ?

-Бидний ойрын зорилго бол нэг номерийн жимс болсон чацарганы бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэж, экспортыг дэмжиж, хөгжүүлж ажиллаж байна. Нөгөө талаар импорт орлох жимс жимсгэнийг тариалах ажил руу ханцуй шамлаж орох хэрэгтэй. Монголд гадаадаас оруулж байгаа жимсний эрүүл ахуйн шаардлага, хүнсний аюулгүй байдлын баталгаа ямар байгаа билээ, валютын маш том урсгал гадаад руу явж байна зэргийг хамтдаа хэлэлцэж, шийдэх ёстой. Бид ганцхан ил талбайн жимс тарьдаг гэдэг ойлголтоос салж, хүлэмж хучлагатай хөрсний нөхцөлд бусад жимс жимсгэнийг тариалах нь чухал юм. Саяхан болсон Улсын тариаланчдын зөвлөгөөнд салбарын сайдын тавьсан илтгэлд жимс жимсгэнийн хөтөлбөрийг баталж хэрэгжүүлнэ гэж мэдэгдсэн. Энэ хөтөлбөрийг манай холбоотой хамтран боловсруулж бэлэн болгосон. Манай холбооны хувьд жимс жимсгэний бүтээгдэхүүний нэр төрлийг олшруулах, дотоодын хэрэгцээг эх орны экологийн цэвэр хөрсөнд ургуулсан жимс жимсгэнээр хангах бодлогоор ажиллаж байна.

-Жимс жимсгэнийг Хятад болон зарим оронд химийн бордоогоор тариалдаг гэж ярьдаг. Химийн бордоо нь хүний элэг зэрэг дотоод эрхэнд муу нөлөөтэй байдаг гэж мэргэжлийн эмч нар ч хэлээд байгаа. Тэгэхээр Монголд жимс жимсгэнэ тариаллаа гэхэд химийн бус бордоо, тэжээл байгаа юу?

-Бид чацаргана болон жимс жимсгэнийг тариалж, үйлдвэрлэхдээ нэг юмаар давуу байж гадаад зах зээлд өрсөлдөнө гэж зорьж байгаа. Энэ бол органик, экологийн цэвэр жимс жимсгэнийг тариалж, үйлдвэрлэх нь нэн тэргүүний шаардлага юм. Ийм бололцоо бидэнд бий. Ер нь жимс жимсгэнд бордоо чухлаас гадна хортон шавьжтай тэмцэх бодисоор хамгаалж тарьдаг. Тэгэхээр бидэнд хамгийн том боломж болох малын бууц юугаар ч орлуулшгүй тэжээл юм. Бууцаа боловсруулж,бордоо хийж, жимс жимсгэнээ тариална.

-Монгол тэгвэл жимс тариалах бэлэн бордоотой юм байна?

-Тийм, Монголд бэлэн түүхий эд нь байгаа юм.Бордооны хувьд асуудалгүй гэсэн үг.

-Харин манайд жимс жимсгэнийг гадны хорт нөлөөнөөс яаж хамгаалж байна вэ?

-Хортон шавьжтай биологийн аргаар тэмцдэг олон улсын жишгүүд байдаг. Жишээ нь, Чацарганы ялаа гэж хөнөөлтэй хортон шавьж байдаг. ОХУ-д энэ хортонг иддэг дугариг хорхойг тайлбайд үржүүлж байна. Энэ хорхой чацарганы хорхой, авгайлдайгаар хооллодог юм. Тэгэхээр жимс, жимсгэнийг хортон шавьжаас биологийн аргаар тэмцэж хамгаалж байна. Нөгөө талаар механик аргаар буюу шөнө гэрлэн баригчаар хортон шавьжуудад тог цохиж устгадаг. Хортон шавьж, хорхойнууд шар өнгөнд дуртай байдаг.Наадаг шар цаасыг тайлбай, хүлэмжинд өлгөхөд тэнд шавьжууд очиж наалдаж, устна. Үүнээс гадна бусад ургамлын гаралтай бодисуудаар мод, бутаа ариутгадаг бол тамхины уусмалыг манайд хэрэглэдэг. Ерөнхийдөө жимс жимсгэнийг хортон, шавьжуудаас биологийн аргуудаар хамгаалахад өргөн боломж байна. Энэ аргыг хэрэглэхэд ганцхан зардал өндөртэй байгаа. Монголын хувьд эдгээр бодисыг үйлдвэрлэх цех байхгүй. Харин Азийн хөгжлийн банкны Хөдөө аж ахуйн нэмэлт санхүүжилтийн төслийн хүрээнд хортон шавьжийг устгадаг наалдуулагч шар цаасны үйлдвэр байгуулах асуудал эхний ээлжинд яригдаж байна.

Ярилцсан Б.Баярмаа

 

Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу:

СЭТГЭГДЭЛ (0)

ШИНЭ МЭДЭЭ